Biznesni ro'yxatdan o'tkazish11 daqiqa o‘qish

O‘zbekistonda xorijiy kompaniya vakolatxonasini ochish

Akkreditatsiya, zarur hujjatlar va faoliyat yuritish tartibi

Oʻzbekistonda xorijiy kompaniya vakolatxonasini akkreditatsiyadan oʻtkazish
Mundarija
  1. Xorijiy kompaniya vakolatxonasi nima?
  2. Vakolatxona, filial yoki MChJ: farqi nimada
  3. Kimlar vakolatxona ochishi mumkin?
  4. Akkreditatsiya uchun qanday hujjatlar kerak?
  5. Xorijiy hujjatlarni qanday tayyorlash kerak?
  6. Akkreditatsiya qancha vaqt oladi?
  7. Akkreditatsiya qancha turadi?
  8. Guvohnoma qancha muddatga beriladi?
  9. Akkreditatsiyadan keyin nima bo‘ladi?
  10. Rahbar va xorijiy xodimlarni akkreditatsiyadan o‘tkazish
  11. Vakolatxonada qancha xorijiy fuqaro ishlashi mumkin?
  12. Vakolatxonaning soliqqa tortilishi
  13. Akkreditatsiyani uzaytirish

Yuridik shaxsning vakolatxonasi — bu kompaniyaning o‘zi joylashgan joydan tashqaridagi alohida bo‘linmasi bo‘lib, u kompaniya manfaatlarini ifoda etadi va himoya qiladi, ammo o‘zi yuridik shaxs hisoblanmaydi. Bu ta’rif O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksining 47-moddasida berilgan. Xorijiy kompaniya O‘zbekistonda vakolatxonani Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligida akkreditatsiyadan o‘tkazish orqali ochadi va umumiy qoidaga ko‘ra u orqali tijorat faoliyatini yurita olmaydi.

Bu shakl alohida kompaniya ochmasdan O‘zbekiston hamkorlari bilan ishlash, bozorni o‘rganish yoki shartnomalarni kuzatib borish kerak bo‘lganda tanlanadi. Ishni boshlash uchun vakolatxona akkreditatsiyadan o‘tishi va guvohnoma olishi kerak.

Ushbu maqolada vakolatxona filial va MChJdan qanday farq qilishi, uni kim ocha olishi, qanday hujjatlar kerakligi va xorijiy hujjatlarni qanday tayyorlash, akkreditatsiya qancha vaqt olishi va davlat boji qancha ekanligi, xorijiy xodimlarni qanday akkreditatsiyadan o‘tkazish hamda guvohnomani olgandan keyin nima qilish kerakligini ko‘rib chiqamiz.

Xorijiy kompaniya vakolatxonasi nima?

Vakolatxona — xorijiy tijorat tashkilotining O‘zbekiston hududida bosh kompaniyaning manfaatlarini ifodalash va himoya qilish uchun tashkil etiladigan alohida bo‘linmasidir.

Vakolatxona yuridik shaxs hisoblanmaydi. U xorijiy kompaniya nomidan qonunchilik, ishonchnoma va Vakolatxona to‘g‘risidagi nizomda belgilangan vakolatlar doirasida faoliyat yuritadi.

Bu vakolatxonani O‘zbekistonda ro‘yxatdan o‘tgan MChJdan tubdan farqlaydi.

Vakolatxona odatda nima uchun ochiladi?

Amaliyotda xorijiy kompaniya vakolatxonadan quyidagi maqsadlarda foydalanishi mumkin:

  • bosh kompaniyaning manfaatlarini ifodalash va himoya qilish;
  • O‘zbekistonda ishbilarmonlik aloqalarini rivojlantirish;
  • potensial hamkorlarni izlash va ular bilan muzokaralar olib borish;
  • bozorni o‘rganish;
  • mavjud loyihalar va shartnomalarni qo‘llab-quvvatlash;
  • xorijiy kompaniya manfaatlarini ilgari surish, jumladan marketing tadbirlarini o‘tkazish;
  • mahalliy hamkorlar bilan ishlarni muvofiqlashtirish.

Biroq vakolatxona har qanday biznes modeliga mos kelmaydi. Agar xorijiy kompaniya O‘zbekistonda haq evaziga o‘zi tovar sotish yoki xizmat ko‘rsatishni rejalashtirsa, unga boshqa shakl kerak bo‘ladi. Vakolatxona, filial va MChJ taqqoslanishi keyingi bo‘limda berilgan.

Vakolatxona, filial yoki MChJ: farqi nimada

Asosiy farq — huquqiy maqom va O‘zbekistonda daromad olish huquqida. Vakolatxona va filial yuridik shaxs hisoblanmaydi, MChJ esa mustaqil yuridik shaxsdir. Tijorat faoliyatini MChJ yuritishi mumkin, MChJsiz xorijiy kompaniya esa faqat doimiy muassasa sifatida yuritadi.

 

Vakolatxona

Filial / doimiy muassasa

MChJ

Yuridik shaxs

Yo‘q

Yo‘q

Ha

Tijorat faoliyati

Umumiy qoidaga ko‘ra mumkin emas

Mumkin; daromad doimiy muassasa sifatida soliqqa tortiladi

Mumkin

Qanday ochiladi

Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligida akkreditatsiya, 5 ish kuni

Filialni ro‘yxatdan o‘tkazishning umumiy tartibi yo‘q; faoliyat doimiy muassasa sifatida soliq hisobiga qo‘yiladi

Yuridik shaxsni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish

Muddat

1–3 yil, keyin uzaytiriladi

Faoliyat davom etguncha

Muddatsiz

Soliqlar

Soliq organida hisobga qo‘yiladi, STIR, Soliq kodeksi bo‘yicha soliqlar

Doimiy muassasa daromadidan foyda solig‘i

Tanlangan soliq rejimi bo‘yicha

Xorijiy xodimlar

Akkreditatsiya; xodimlarning 40% dan va 5 kishidan oshmasligi kerak

Mehnat migratsiyasining umumiy qoidalari bo‘yicha

Mehnat migratsiyasining umumiy qoidalari bo‘yicha

Kimga mos

Bozorni o‘rganish, muzokaralar, shartnomalarni kuzatib borish

Mahalliy kompaniyasiz bir martalik loyiha yoki shartnoma

O‘zbekistonda muntazam savdo va xizmatlar

Shuning uchun jarayonni boshlashdan oldin, avvalo xorijiy kompaniyaning O‘zbekistondagi faoliyatidan ko‘zlangan maqsadni aniqlab olish muhim.

Kimlar vakolatxona ochishi mumkin?

Akkreditatsiya xorijiy tijorat tashkilotlari — kompaniyalar, firmalar, jamiyatlar, korporatsiyalar va boshqa tashkilotlar uchun nazarda tutilgan. Bunday tashkilotlar xorijiy davlat qonunchiligiga muvofiq ro‘yxatdan o‘tgan hamda tijorat faoliyatini amalga oshirish va xorijda vakolatxona ochish huquqiga ega bo‘lishi kerak.

Akkreditatsiya jarayonida aynan xorijiy tijorat tashkiloti arizachi sifatida ishtirok etadi.

Akkreditatsiyani amalga oshiruvchi organ — O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi.

Akkreditatsiya uchun qanday hujjatlar kerak?

Birlamchi akkreditatsiya uchun Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-fevraldagi 76-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom quyidagi asosiy hujjatlar guruhlarini nazarda tutadi:

  1. ariza;
  2. xorijiy kompaniyaning ta’sis hujjatlari;
  3. kompaniyaning ro‘yxatdan o‘tgan mamlakatida rasmiy ro‘yxatdan o‘tganligini tasdiqlovchi hujjat;
  4. vakolatxona rahbari nomiga berilgan ishonchnoma;
  5. Vakolatxona to‘g‘risidagi nizom.

Keling, ularning har birini batafsil ko‘rib chiqamiz.

4.1. Ariza

Arizada nafaqat xorijiy kompaniyaning o‘zi haqidagi ma’lumotlar, balki akkreditatsiyani amalga oshiruvchi organga tashkilot faoliyati va vakolatxonaning rejalashtirilayotgan faoliyatini baholash imkonini beradigan ma’lumotlar ham ko‘rsatiladi.

4.2. Xorijiy kompaniyaning ta’sis hujjatlari

Xorijiy tashkilotning ta’sis hujjatlari talab qilinadi, masalan:

  • ustav;
  • ro‘yxatdan o‘tgan mamlakat qonunchiligida nazarda tutilgan bo‘lsa, ta’sis shartnomasi.

Hujjatlar ariza topshiriladigan sanada amaldagi bo‘lishi va xorijiy kompaniya ro‘yxatdan o‘tgan mamlakat qonunchiligiga muvofiq kelishi kerak.

4.3. Xorijiy kompaniyaning ro‘yxatdan o‘tganligini tasdiqlovchi hujjat

Xorijiy kompaniyaning o‘z mamlakatida rasman ro‘yxatdan o‘tganligini tasdiqlash zarur.

Muayyan mamlakat qonunchiligiga qarab, bunday hujjat quyidagilardan biri bo‘lishi mumkin:

  • davlat ro‘yxatidan o‘tganlik to‘g‘risidagi guvohnoma;
  • savdo yoki korporativ reyestrdan ko‘chirma;
  • boshqa rasmiy ro‘yxatdan o‘tganlik hujjati;
  • agar tegishli yurisdiksiyada tashkilot maqomini aynan shu hujjat tasdiqlasa, savdo litsenziyasi.

4.4. Vakolatxona rahbariga beriladigan ishonchnoma

Xorijiy kompaniya bo‘lajak vakolatxona rahbariga ishonchnoma berishi kerak.

Ishonchnomada quyidagilar ko‘rsatilishi lozim:

  • rahbarning pasport ma’lumotlari yoki ID-karta ma’lumotlari;
  • unga beriladigan vakolatlarning to‘liq ro‘yxati.

Ishonchnoma xorijiy kompaniya ro‘yxatdan o‘tgan mamlakat qonunchiligiga muvofiq rasmiylashtirilishi kerak.

4.5. Vakolatxona to‘g‘risidagi nizom

Nizom vakolatxona qanday faoliyat bilan shug‘ullanishini va qaysi vakolatlar doirasida ish yuritishini belgilaydi.

Hujjat xorijiy tijorat tashkiloti rahbari tomonidan tasdiqlanadi va imzo bilan tasdiqlanadi; tashkilotda muhr mavjud bo‘lsa, undan foydalaniladi.

Faoliyatning maqsadlari va yo‘nalishlarini aniq belgilashga alohida e’tibor qaratish lozim.

Xorijiy hujjatlarni qanday tayyorlash kerak?

Aynan shu bosqich ko‘pincha arizani topshirishning o‘zidan ko‘ra ko‘proq vaqt talab qiladi.

Xorijiy hujjatlar belgilangan tartibda taqdim etilishi kerak:

  • notarial tasdiqlangan;
  • davlat yoki rus tiliga notarial tasdiqlangan tarjimasi bilan;
  • belgilangan tartibda legallashtirilgan yoki tegishli xalqaro mexanizm qo‘llaniladigan hollarda apostil qo‘yilgan bo‘lishi kerak.

Apostil yoki konsullik legallashtiruvi?

Bu xorijiy kompaniya ro‘yxatdan o‘tgan mamlakatga bog‘liq.

Agar hujjat 1961-yilgi Gaaga konvensiyasi amal qiladigan hujjatlar qatoriga kirsa va unga belgilangan tartibda apostil qo‘yilgan bo‘lsa, qo‘shimcha konsullik legallashtiruvi talab qilinmaydi.

Boshqa hollarda qonunchilikda belgilangan legallashtirish tartibi qo‘llaniladi.

Agar mamlakatda biror hujjat mavjud bo‘lmasa

Qonunchilik xorijiy kompaniya ro‘yxatdan o‘tgan mamlakat qonunchiligida muayyan hujjat nazarda tutilmagan holatlarni ham hisobga oladi.

Bunday holatda tegishli mamlakat Tashqi ishlar vazirligi yoki uning O‘zbekistondagi diplomatik vakolatxonasi tomonidan berilgan tasdiqni taqdim etish zarur.

Hujjatlarning amal qilish muddati

Hujjatlar berilgan yoki rasmiylashtirilgan kundan boshlab olti oydan kechiktirmay akkreditatsiyani amalga oshiruvchi organga taqdim etilishi kerak.

Akkreditatsiya qancha vaqt oladi?

Arizani ko‘rib chiqish muddati — akkreditatsiyani amalga oshiruvchi organ tomonidan ariza qabul qilingan kundan boshlab 5 ish kuni.

Ko‘rib chiqish yakunlari bo‘yicha quyidagi qarorlardan biri qabul qilinadi:

  • akkreditatsiya berish;
  • akkreditatsiya berishni rad etish.

Ijobiy qaror qabul qilinganda, arizachiga davlat bojini to‘lash uchun rekvizitlar taqdim etiladi.

To‘lov amalga oshirilgani tasdiqlangach, QR-kodli akkreditatsiya guvohnomasi rasmiylashtiriladi.

Akkreditatsiya qancha turadi?

Arizani ko‘rib chiqish uchun alohida to‘lov undirilmaydi. Davlat boji ijobiy qaror qabul qilingandan so‘ng to‘lanadi.

Vakolatxonani akkreditatsiyadan o‘tkazish uchun davlat bojining bazaviy stavkasi akkreditatsiyaning har bir yili uchun 48 BHMni tashkil etadi. Bu amaldagi davlat boji to‘g‘risidagi qonunchilikda belgilangan.

BHM — bazaviy hisoblash miqdori.

Guvohnoma qancha muddatga beriladi?

Xorijiy kompaniyaning tanloviga ko‘ra, vakolatxona 1 yildan 3 yilgacha bo‘lgan muddatga akkreditatsiyadan o‘tkazilishi mumkin.

Akkreditatsiya guvohnomasi QR-kod bilan rasmiylashtiriladi. Vakolatxona akkreditatsiya guvohnomasi rasmiylashtirilgan kundan boshlab ochilgan hisoblanadi.

Akkreditatsiyadan keyin nima bo‘ladi?

Qonunchilikka ko‘ra, akkreditatsiyadan o‘tgan vakolatxona haqidagi ma’lumotlar markaziy ma’lumotlar bazasiga kiritiladi. Shu bilan birga, vakolatxona joylashgan hududdagi davlat soliq xizmati organlarida hisobga olinadi va STIR oladi.

Shundan so‘ng vakolatxonaning keyingi faoliyatini tashkil etish kerak: ofis masalalari, xodimlar, soliq va buxgalteriya hisobi, bank xizmatlari hamda joriy majburiyatlarni yo‘lga qo‘yish.

Rahbar va xorijiy xodimlarni akkreditatsiyadan o‘tkazish

Vakolatxonani akkreditatsiyadan o‘tkazish va xorijiy xodimlarni shaxsiy akkreditatsiyadan o‘tkazish bir-biri bilan bog‘liq, ammo alohida tartib-taomillardir.

Vakolatxonada O‘zbekiston fuqarolari ham, xorijiy fuqarolar ham ishlashi mumkin.

Bunda vakolatxonaga ishga qabul qilingan xorijiy fuqarolar shaxsiy akkreditatsiyadan o‘tishi kerak.

Xorijiy xodimni akkreditatsiyadan o‘tkazish uchun qonunchilikda nazarda tutilgan hujjatlar, jumladan, shaxsiy varaqa, shaxsni tasdiqlovchi hujjatlar, ro‘yxatdan o‘tganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar hamda vakolatlari yoki ishga qabul qilinganligini tasdiqlovchi hujjatlar tayyorlanadi.

Ijobiy qaror qabul qilingandan so‘ng xorijiy xodimga akkreditatsiya kartochkasi beriladi.

Vakolatxonada qancha xorijiy fuqaro ishlashi mumkin?

Qonunchilik xorijiy xodimlar soniga nisbatan maxsus cheklov belgilaydi.

Vakolatxona xodimlari orasida xorijiy fuqarolarning ulushi umumiy xodimlar sonining 40 foizidan oshmasligi va har qanday holatda 5 kishidan ko‘p bo‘lmasligi kerak.

Vakolatxonaning soliqqa tortilishi

Xorijiy kompaniya, vakolatxona va uning xodimlarini soliqqa tortish O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksi hamda O‘zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi.

Bu vakolatxonani akkreditatsiyadan o‘tkazish soliq majburiyatlarini bekor qilmaydi, degani.

Vakolatxona ochilgandan so‘ng quyidagilarni aniqlash zarur:

  • vakolatxonada qanday soliqlar yuzaga keladi;
  • xodimlarga to‘lanadigan summalar bo‘yicha qanday majburiyatlar mavjud;
  • qaysi hisobotlarni topshirish kerak;
  • xarajatlarni qanday rasmiylashtirish lozim;
  • xarajatlarni tasdiqlovchi qanday hujjatlar talab qilinadi;
  • bosh kompaniyadan keladigan moliyalashtirishni qanday hisobga olish kerak;
  • ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish to‘g‘risidagi qaysi xalqaro shartnomalar qo‘llanilishi mumkin.

Akkreditatsiyani uzaytirish

Akkreditatsiya muddati tugashiga yaqinlashganda vakolatxona uni uzaytirishi kerak — aks holda u Oʻzbekistonda ishlash huquqini yoʻqotadi. Uzaytirish uchun xorijiy kompaniya ariza va dastlabki akkreditatsiyadagi kabi asosiy hujjatlar toʻplamini topshirish sanasidagi dolzarb maʼlumotlar bilan taqdim etadi. Agar ish davomida vakolatxona rahbari, vakolatxona toʻgʻrisidagi Nizom yoki bosh kompaniya rekvizitlari oʻzgargan boʻlsa, hujjatlarni oldindan yangilang.

Tayyorgarlikni muddat tugashidan bir necha oy oldin boshlagan maʼqul: xorijiy hujjatlarni olish, tarjima qilish va apostil qoʻyish yoki legallashtirish kerak, ularni esa berilgan kundan boshlab olti oydan kechiktirmay taqdim etish lozim. Uzaytirishda davlat boji xuddi shunday hisoblanadi — har bir yil uchun 48 BHM.

CA Consulting akkreditatsiyani uzaytirishni «Korporativ oʻzgarishlar» xizmati doirasida «kalit topshirish» asosida amalga oshiradi — narxi 6 000 000 soʻmdan.

Mavzu bo'yicha xizmatBiznesni ro'yxatdan o'tkazishMChJ, YaTT, xususiy, oilaviy, xorijiy va qo‘shma korxonalar va vakolatxonalarni «kalit topshirish» asosida ro‘yxatdan o‘tkazish
Central Asia Consulting tahririyatiMuallifCentral Asia Consulting tahririyatiO'zbekistonda biznes bo'yicha ekspertlar
Ulashish

Ko'p so'raladigan savollar

Xorijiy kompaniya vakolatxonasi nima?

Bu xorijiy kompaniyaning Oʻzbekistonda uning manfaatlarini ifodalaydigan va himoya qiladigan, lekin oʻzi yuridik shaxs hisoblanmaydigan alohida boʻlinmasi (Fuqarolik kodeksining 47-moddasi). U bosh kompaniya nomidan ishonchnoma va vakolatxona toʻgʻrisidagi Nizom asosida ish yuritadi.

Vakolatxona tijorat faoliyatini olib bora oladimi?

Umumiy qoidaga koʻra — yoʻq. Vakolatxona bozorni oʻrganish, muzokaralar olib borish va shartnomalarni kuzatib borish uchun mos keladi. Oʻzbekistonda muntazam ravishda tovar sotish va xizmat koʻrsatish uchun boshqa shakl — masalan, MChJ kerak.

Akkreditatsiya qancha vaqt oladi va qancha muddatga beriladi?

Ariza 5 ish kuni ichida koʻrib chiqiladi, akkreditatsiya esa kompaniyaning tanloviga koʻra bir yildan uch yilgacha boʻlgan muddatga beriladi. Xorijiy hujjatlarni tayyorlash odatda tartib-taomilning oʻzidan koʻproq vaqt oladi.

Vakolatxonada nechta chet ellik ishlashi mumkin?

Xodimlar umumiy sonining 40 foizidan koʻp emas va har qanday holatda ham besh kishidan oshmasligi kerak. Har bir chet ellik xodim shaxsiy akkreditatsiyadan oʻtadi va akkreditatsiya kartochkasini oladi.

O'zbekistonda kompaniyani 24 soatda oching

Kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish, yuridik manzil, bank hisob raqamini ochishda ko‘mak va buxgalteriya xizmatlari — barchasi bir joyda.

WhatsAppda yozish