Oʻzbekistonda xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlari: ish beruvchi nimalarni taʼminlashi shart

Xodimning pasporti, JShShIR (jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami), telefon raqami, pensiya hisobvaragʻi raqami, tibbiy xulosasi, ish haqi — bularning barchasi shaxsga doir maʼlumotlardir. Kichik kompaniyada ular odatda turli joylarga tarqalib ketgan boʻladi: bir qismi kadrlar xodimining papkasida, bir qismi buxgalterda, pasport nusxalari ishchi chatda, nomzodlarning rezyumelari esa rahbarning shaxsiy pochtasida. Hech narsa yuz bermaguncha, bu qulay tuyuladi. Muammolar maʼlumotlar notoʻgʻri joyga ketganda, xodim oʻzi haqida nima saqlanayotganini koʻrsatishni soʻraganda yoki kompaniya xorijiy bulutli servisga oʻtganda boshlanadi.

2026-yilda qoidalar oʻzgardi. 27-martdan boshlab shaxsga doir maʼlumotlarni saqlash toʻgʻrisidagi moddaning yangi tahriri amal qilmoqda: endi faqat ayrim toifadagi maʼlumotlar majburiy lokalizatsiya qilinishi lozim. 3-avgustdan boshlab maʼlumotlarni qoʻshimcha shartlarsiz uzatish mumkin boʻlgan mamlakatlar roʻyxati amal qilmoqda. Quyida ish beruvchi Mehnat kodeksi va «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonunga koʻra nimalarni taʼminlashi shartligini, qaysi hollarda xodimning roziligi kerak va qaysi hollarda kerak emasligini, shuningdek kadrlar maʼlumotlari bulutda saqlansa, kompaniyada nimalarni tekshirish kerakligini koʻrib chiqamiz.

Xodimning shaxsga doir maʼlumotlari deganda nima tushuniladi

Shaxsga doir maʼlumotlar — bu qogʻozda, elektron shaklda yoki boshqa moddiy jismda qayd etilgan, muayyan shaxsga taalluqli boʻlgan yoki uni identifikatsiya qilish imkonini beradigan axborot («Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun, 2019-yil 2-iyuldagi OʻRQ-547-son, bundan buyon — Qonun, 4-modda). Maʼlumotlar taalluqli boʻlgan shaxs subyekt deb ataladi. Ularga ishlov beradigan kompaniya — operator. Ish beruvchi oʻz xodimlariga nisbatan doimo operator sifatida ishtirok etadi.

Mehnat kodeksi (bundan buyon — MK) bu tushunchani mehnat munosabatlari uchun aniqlashtiradi. Xodimning shaxsga doir maʼlumotlari — bu xodim ish beruvchiga ish bilan bogʻliq holda taqdim etgan, xodim va uning oila aʼzolari hayotidagi faktlar, voqealar va holatlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Kodeksda bevosita quyidagilar sanab oʻtilgan: familiyasi, ismi, otasining ismi (F.I.Sh.), tugʻilgan sanasi va joyi, JShShIR, maʼlumoti, mehnat faoliyati, manzili, pasport maʼlumotlari, shaxsiy telefoni va elektron pochtasi, harbiy hisob maʼlumotlari, STIR (soliq toʻlovchining identifikatsiya raqami; rus tilida — ИНН), shaxsiy jamgʻarib boriladigan pensiya hisobvaragʻi (INPS) raqami, majburiy tibbiy koʻrik natijalari, ishdan boʻshatish asoslari, oilaviy holati va yaqin qarindoshlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Bu maʼlumotlar konfidensial axborot hisoblanadi (MK, 175-modda).

Oddiy kompaniyada bunday maʼlumotlar qayerlarda uchraydi:

Alohida toifalar: maxsus va biometrik maʼlumotlar

Qonun kuchaytirilgan rejimdagi maʼlumotlarning ikki guruhini ajratadi. Maxsus maʼlumotlar — bu irqiy yoki ijtimoiy kelib chiqishi, siyosiy va diniy eʼtiqodlari, partiyalar va kasaba uyushmalariga aʼzoligi, jismoniy va ruhiy salomatligi, shaxsiy hayoti va sudlanganligi toʻgʻrisidagi maʼlumotlar. Umumiy qoidaga koʻra, ularga ishlov berish taqiqlanadi, qonunda sanab oʻtilgan hollar bundan mustasno. Istisnolardan biri — mehnat munosabatlari sohasida huquqlarni amalga oshirish va majburiyatlarni bajarish (Qonun, 25-modda). Biometrik maʼlumotlar insonning anatomik va fiziologik xususiyatlarini tavsiflaydi: barmoq izlari, yuz tasviri, ovoz (Qonun, 26-modda).

Bundan ish beruvchi uchun ikkita cheklov kelib chiqadi. Salomatlik toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni faqat mehnat vazifasini bajarish imkoniyatiga taalluqli qismida soʻrash mumkin (MK, 178-modda). Ish beruvchi, agar Kodeks yoki qonunda boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, xodimning jamoat birlashmalariga aʼzoligi va kasaba uyushmasi faoliyati toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni olishga va ularga ishlov berishga haqli emas (MK, 176-modda).

Ishlov berish ishga qabul qilishdan oldin boshlanadi: nomzodlarning maʼlumotlari

Mehnat kodeksining shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qoidalari xodim haqida soʻz yuritadi. Ammo rezyume yuborgan shaxs hali xodim emas — uning maʼlumotlariga «Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun qoʻllaniladi. Bu yerda asos boʻlib operator shartnoma tuzilgunga qadar subyektning soʻroviga koʻra koʻradigan choralar xizmat qiladi (Qonun, 18-modda): nomzod vakansiyaga oʻzi javob bergan va koʻrib chiqilishi uchun maʼlumotlarini taqdim etgan.

Bu asosdan uning chegaralari ham kelib chiqadi:

• Faqat baholash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlarni yigʻing. Maʼlumotlar hajmi ishlov berish maqsadlariga mos boʻlishi kerak (Qonun, 19-modda). Agar lavozim uchun oilaviy holat yoki surat muhim boʻlmasa, anketa ularni talab qilmasligi kerak. Qonunchilikda nazarda tutilmagan hujjatlar ishga qabul qilishning oʻzida ham talab qilinmaydi (MK, 124-modda).
• Rezyumelarni muddatsiz saqlamang. Saqlash muddati maqsadga erishilishi bilan belgilanadi (Qonun, 10-modda). Agar nomzod rad etilgan va vakansiya yopilgan boʻlsa, maqsadga erishilgan. Rezyumeni kadrlar zaxirasida qoldirish nomzodning muddat koʻrsatilgan alohida roziligi bilan oqilona boʻladi.
• Avvalgi ish joyidan olinadigan tavsifnomalar — uchinchi shaxsdan olingan maʼlumotlar. Maʼlumotlarni uchinchi shaxslardan olishga yozma rozilik toʻgʻrisidagi MKning maxsus qoidasi xodimga nisbatan ifodalangan (MK, 176-modda), ammo nomzodga nisbatan ham bunday soʻrov uchun uning roziligini oldindan olishni tavsiya qilamiz.
• Dasturlar yordamida saralash. Shaxs, agar qaror yuridik oqibatlarni keltirib chiqarsa, faqat uning maʼlumotlariga avtomatlashtirilgan tarzda ishlov berish asosida qabul qilingan qarorga duchor boʻlmaslik huquqiga ega. Istisnolar — yozma rozilik, shartnomani bajarish yoki qonunchilikda belgilangan hollar (Qonun, 24-modda). Agar rezyumelarni tizim saralasa, yakuniy qarorni inson qabul qilgani maʼqul.
• Agar saralashni agentlik olib borsa, nomzodlarning maʼlumotlariga uchinchi shaxs ishlov beradi. Bunday ishlov berishning asosini, konfidensiallikni va qidiruv tugagandan keyin rezyumelar taqdirini agentlik bilan tuziladigan shartnomada mustahkamlash, nomzodlarni esa bu haqda xabardor qilish lozim.

Nomzodlar maʼlumotlarini himoya qilish koʻp jihatdan yollash jarayonining oʻzi qanday tashkil etilganiga bogʻliq: arizalar qayerda saqlanadi, ularni kim koʻradi, vakansiya yopilgandan keyin rezyumelar bilan nima boʻladi. Agar rezyumelar shaxsiy pochtalarga kelsa va chatlarda yuborilsa, avvalo saralash jarayonini butunlay koʻrib chiqishdan boshlash kerak. Xodimlarni saralash va rekruting tizimini qurish bilan SPECTRE HR Consulting kompaniyasidagi hamkasblarimiz shugʻullanadi.

Ish beruvchi xodimlarning qanday maʼlumotlarini va nima uchun yigʻishga haqli

Qonun operatordan uning vazifalarini bajarish uchun zarur va yetarli boʻlgan shaxsga doir maʼlumotlar tarkibini tasdiqlashni talab qiladi (Qonun, 31-modda). Maʼlumotlar bazasi ushbu vazifalar uchun zarur va yetarli boʻlgan maʼlumotlardan shakllantiriladi (Qonun, 10-modda). Oddiyroq qilib aytganda, anketadagi har bir grafaning tushunarli maqsadi boʻlishi kerak.

Mehnat kodeksi yigʻish qoidalarini qoʻshimcha qiladi (MK, 176-modda):

• barcha maʼlumotlarni ish beruvchi xodimning oʻzidan oladi;
• agar maʼlumotlarni faqat uchinchi shaxslardan olish mumkin boʻlsa, xodim bu haqda oldindan yozma ravishda xabardor qilinadi va undan yozma rozilik olinadi. Istisno — ish beruvchi qonunga koʻra xodimni yoʻllagan shaxslardan olinadigan maʼlumotlar: tibbiy koʻrik xulosasi, malakani baholash natijalari va h.k.;
• xodimga maʼlumotlarni olishning maqsadlari, taxminiy manbalari va usullari, ularning xususiyati hamda yozma rozilik berishdan bosh tortish oqibatlari maʼlum qilinadi.

Minimal toʻplamni ishga qabul qilishda talab qilinadigan hujjatlar roʻyxati (MK, 124-modda) va mehnat shartnomasi rekvizitlari (MK, 107-modda) belgilaydi. Ishga qabul qilishni qadamma-qadam qanday rasmiylashtirishni ishga qabul qilish tartibi haqidagi maqolada koʻrib chiqqanmiz.

Agar maʼlumotlar yigʻishda eʼlon qilinmagan yangi maqsad uchun kerak boʻlib qolsa, oʻzgartirilgan maqsadga muvofiq ishlov berishga xodimning roziligi kerak (Qonun, 19-modda). Masalan, ish yuzasidan aloqa uchun olingan telefon raqamini roziliksiz hamkorga reklama xabarlarini yuborish uchun berish mumkin emas — buning ustiga, MK xodimning maʼlumotlarini uning yozma roziligisiz tijorat maqsadlarida maʼlum qilishni bevosita taqiqlaydi (MK, 178-modda).

Maʼlumotlarga qanday asosda ishlov beriladi: rozilik — yagona variant emas

Koʻp uchraydigan xato — imzolangan roziliksiz ish beruvchi maʼlumotlar bilan hech narsa qila olmaydi, yoki aksincha, ishga qabul qilishda olingan bitta rozilik hamma narsaga ruxsat beradi, deb hisoblash. Qonun ishlov berishning bir nechta teng kuchli asoslarini sanab oʻtadi (Qonun, 18-modda). Ish beruvchi uchun ularning asosiylari:

Shu bilan birga, bir qator vaziyatlarda asosiy ishlov berish qonuniy boʻlishidan qatʼi nazar rozilik talab etiladi:

Agar rozilik baribir kerak boʻlsa, adliya vazirining buyrugʻi bilan tasdiqlangan Shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berishning namunaviy tartibi (2023-yil 15-noyabrda 3478-son bilan roʻyxatdan oʻtkazilgan) unda nimalar koʻrsatilishi kerakligini sanab oʻtadi: operatorning nomi va STIRi, subyektning F.I.Sh. va hujjati maʼlumotlari, ishlov berish maqsadlari, maʼlumotlar roʻyxati, rozilikning amal qilish muddati, uchinchi shaxslarga uzatishga va transchegaraviy uzatishga rozilik, ommaviy manbalarda tarqatishga rozilik (Namunaviy tartib, 11-band). Maxsus maʼlumotlarga ishlov berishga rozilik yozma shaklda yoki elektron hujjat shaklida rasmiylashtiriladi (Qonun, 21-modda).

Ish beruvchining majburiyatlari: yigʻishdan yoʻq qilishgacha

Maʼlumotlarni himoya qilish boʻyicha majburiyatlar ular yigʻilgan paytdan boshlab vujudga keladi va ular yoʻq qilingunga yoki egasizlantirilgunga qadar amal qiladi (Qonun, 31-modda). Ularning asosiylari jadvalda jamlangan.

Lavozimi boʻyicha hamkasblarining maʼlumotlaridan foydalanish imkoniga ega boʻlgan xodimlarni qonun ulardan faqat mehnat majburiyatlariga muvofiq foydalanishga va ularning oshkor etilishiga yoʻl qoʻymaslikka majbur qiladi (Qonun, 12-modda; MK, 176-modda). Bu majburiyatni lavozim yoʻriqnomalarida aks ettirish foydali.

Kadrlar maʼlumotlarini kim koʻrishga haqli

Mehnat kodeksi xodimlarning maʼlumotlaridan faqat maxsus vakolat berilgan shaxslarga va faqat ularga muayyan mehnat vazifalari uchun zarur boʻlgan maʼlumotlardan foydalanishga ruxsat beradi. Tashkilot ichida maʼlumotlarni uzatish xodim imzo qoʻyib tanishgan lokal hujjat boʻyicha amalga oshiriladi. Xodimlar vakillariga faqat ularning vazifalarini bajarish uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar beriladi (MK, 178-modda).

Kirish huquqini qanday taqsimlashni qonun batafsil belgilamaydi, shuning uchun quyida kichik kompaniya uchun bizning tavsiyamiz keltirilgan:

Shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berishning namunaviy tartibi ishlov berish va kirish huquqiga ega shaxslarni belgilashni, maʼlumotlar bazasini boshqarish tizimi hodisalari jurnalini yuritishni va yopiq maʼlumotlardan foydalanish huquqiga ega foydalanuvchilarning harakatlarini qayd etishni talab qiladi (Namunaviy tartib, 30-band).

Qogʻoz hujjatlar, jadvallar, skanerlangan nusxalar va zaxira nusxalarni qanday saqlash kerak

Shaxsga doir maʼlumotlarni saqlash muddati ularni yigʻish va ularga ishlov berish maqsadlariga erishilgan sana bilan belgilanadi (Qonun, 10-modda). Agar muddat qonunchilik yoki shartnoma bilan belgilanmagan boʻlsa, maʼlumotlar ishlov berish maqsadlari talab qilganidan ortiq saqlanmaydi (Namunaviy tartib, 5-band).

Namunaviy tartib ommaviy boʻlmagan maʼlumotlar uchun texnik choralarni sanab oʻtadi: axborot xavfsizligi vositalari va dasturiy taʼminotni yangilash, hodisalar jurnali, maʼlumotlar yaxlitligini nazorat qilish, himoyalangan kanallar orqali yoki shifrlangan holda uzatish, saqlashda kriptografik himoya, foydalanuvchilarni identifikatsiya va autentifikatsiya qilish (Namunaviy tartib, 30-band). Zarur himoyalanganlik darajasini operator Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 5-oktabrdagi 570-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom boʻyicha belgilaydi (Namunaviy tartib, 32-band). Amalda bu quyidagicha koʻrinadi:

Zaxira nusxa ham maʼlumotlarni saqlash hisoblanadi. Agar u xorijdagi serverda boʻlsa, unga quyida koʻrib chiqiladigan Oʻzbekistondan tashqarida saqlash va ishlov berish qoidalari qoʻllaniladi.

Maʼlumotlarni uzatish: davlat organlari, uchinchi shaxslar va pudratchilar

Qonun va Mehnat kodeksi bir nechta vaziyatni farqlaydi va ularning har biri uchun oʻz qoidalari amal qiladi. Maʼlumotlar biror joyga ketishidan oldin ularni farqlab olish lozim.

Davlat organlari. Ish beruvchi qonunga koʻra uzatishi shart boʻlgan maʼlumotlarni oʻz majburiyatlari asosida uzatadi (Qonun, 18-modda). Uchinchi shaxslarga uzatishga yozma rozilik talabi MK va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarga tatbiq etilmaydi (MK, 178-modda). Davlat organlari oʻz vakolatlarini amalga oshirganda xodim yozma ravishda xabardor qilinmaydi (Qonun, 23-modda). Shu bilan birga, Namunaviy tartib davlat organi subyektning maʼlumotlarini soʻragan hollarda, cheklangan foydalanishdagi maʼlumotlar bundan mustasno, subyektni xabardor qilishni nazarda tutadi (Namunaviy tartib, 18-band). Normalar turlicha ifodalangan, shuning uchun davlat organlarining soʻrovlarida xabardor qilish tartibini yurist bilan maslahatlashgandan keyin lokal hujjatda mustahkamlash lozim.

Uchinchi shaxslar. Xodimning maʼlumotlarini uchinchi shaxsga faqat uning yozma roziligi bilan maʼlum qilish mumkin. Istisnolar — xodimning hayoti va sogʻligʻiga tahdid hamda MK va qonunlarda nazarda tutilgan boshqa hollar. Oluvchini maʼlumotlardan faqat ular maʼlum qilingan maqsadlarda foydalanish mumkinligi haqida ogohlantirish va bu qoidaga rioya etilayotganini tasdiqlashni talab qilish kerak (MK, 178-modda). Uzatish haqida xodim, agar qonun xabardor qilishdan ozod qilmasa, uch kun ichida yozma ravishda xabardor qilinadi (Qonun, 23-modda).

Tashqi buxgalter, kadrlar autsorseri va HR-platforma

«Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Qonun operatorga uchta holatda ishlov berishni uchinchi shaxsga topshirishga ruxsat beradi: subyektning yozma roziligi, shu jumladan elektron hujjat shaklidagi roziligi boʻlganda; agar qaror shaxsga doir maʼlumotlar bazasi mulkdori va subyekt oʻrtasidagi shartnomani bajarish yoki ilgari tuzilgan shartnoma shartlarini bajarish uchun qabul qilinsa; qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda (Qonun, 31-modda).

Mehnat kodeksida ishlov berishni pudratchiga topshirish toʻgʻrisida alohida qoida yoʻq. U xodimning maʼlumotlarini uchinchi shaxsga maʼlum qilish haqida soʻz yuritadi va buning uchun, agar qonunda nazarda tutilgan istisno boʻlmasa, yozma rozilikni talab qiladi (MK, 178-modda). Ish haqini hisoblashni olib boradigan pudratchi Qonun maʼnosida uchinchi shaxs hisoblanadi: bu xodim ham, ish beruvchi-operator ham boʻlmagan, lekin ular bilan maʼlumotlarga ishlov berish boʻyicha munosabatlar orqali bogʻlangan shaxs (Qonun, 4-modda).

Ijrochi almashganda ishlar, bazalar va kirish huquqlarini qanday topshirish kerakligini buxgalter almashganda ishlar va kirish huquqlarini qanday topshirish haqidagi maqolada batafsil koʻrib chiqqanmiz.

Shaxsga doir maʼlumotlarni lokalizatsiya qilish va transchegaraviy uzatish: 2026-yilda nima oʻzgardi

Bu eng chalkash masala. Koʻpchilik hali ham xodimlarning barcha maʼlumotlari faqat Oʻzbekistondagi serverlarda saqlanishi shart deb hisoblaydi. 2026-yilgi oʻzgarishlardan keyin bu endi unday emas, ammo «xohlagan joyda saqlang» degan fikr ham notoʻgʻri. Tushunchalardan boshlaymiz.

Aralashtirib boʻlmaydigan beshta tushuncha

 Masalan, xodimlar jadvalini serverlari Germaniyada joylashgan bulutli omborga yuklash — bu xorijda saqlash va ishlov berish va bir vaqtning oʻzida transchegaraviy uzatishdir. Agar bulut xorijiy kompaniyaga tegishli boʻlsa, u odatda maʼlumotlarga sizning topshirigʻingiz boʻyicha ishlov ham beradi. Bitta harakatga bir vaqtning oʻzida bir nechta qoida qoʻllaniladi: maʼlumotlarni himoya qilish boʻyicha umumiy majburiyatlar doimo amal qiladi, lokalizatsiya talabi — faqat ayrim toifalar uchun, xorijda saqlash shartlari va transchegaraviy uzatish qoidalari esa — maʼlumotlar haqiqatda Oʻzbekistondan tashqarida boʻlib qolganda.

Oʻzbekistonda saqlanishi majburiy boʻlgan maʼlumotlar

2026-yil 27-martda kuchga kirgan 2026-yil 26-martdagi OʻRQ-1125-son Qonun bilan 27¹-modda yangi tahrirda bayon etildi. Endi Oʻzbekiston hududida faqat quyidagilar majburiy saqlanishi lozim:

• jismoniy shaxslarning biometrik maʼlumotlari;
• jismoniy shaxslarning genetik maʼlumotlari;
• Oʻzbekistonda faoliyat yuritayotgan telekommunikatsiya operatorlari xizmatlaridan foydalanuvchi jismoniy shaxslarning maʼlumotlari.

Uchinchi toifa aloqa operatorlarining abonentlariga taalluqli va oddiy ish beruvchiga aloqasi yoʻq. Genetik maʼlumotlar kadrlar ishida deyarli uchramaydi. Biometriya esa tez-tez uchraydi: barmoq izi yoki yuz boʻyicha ishlaydigan turniketlar va ish vaqtini hisobga olish terminallari.

Kadrlar maʼlumotlarini qanday shartlarda xorijda saqlash mumkin

Sanab oʻtilgan uchta toifaga kirmaydigan maʼlumotlar quyidagi shartlardan biri bajarilganda Oʻzbekistondan tashqarida saqlanishi va ularga ishlov berilishi mumkin (Qonun, 27¹-modda):

1. xorijiy davlat shaxsga doir maʼlumotlarning adekvat himoyasini taʼminlovchi davlat deb eʼtirof etilgan;
2. operator vakolatli davlat organi talablariga javob beradigan standart shartnoma shartlari yoki majburiy korporativ qoidalarni qabul qilgan va ularga rioya etadi;
3. operator vakolatli organ tasdiqlagan roʻyxatdagi shaxsga doir maʼlumotlarni boshqarish va saqlash sohasidagi xalqaro standartlarga rioya etadi.

Adekvat himoyani taʼminlovchi davlatlar roʻyxati Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29-iyuldagi 415-son qarori bilan tasdiqlangan, qaror 2026-yil 3-avgustda kuchga kirgan. Roʻyxatga 49 ta davlat va hudud kiritilgan, ular orasida Yevropa Ittifoqi mamlakatlari, Buyuk Britaniya, Shveytsariya, Norvegiya, Rossiya, Singapur, Koreya Respublikasi, Yaponiya, Kanada, Isroil bor. AQSh izoh bilan kiritilgan: faqat EU-US Data Privacy Framework (Yevropa Ittifoqi va AQSh oʻrtasidagi maʼlumotlarni himoya qilish dasturi) doirasida ishlaydigan kompaniyalar uchun. Masalan, Qozogʻiston, Turkiya, BAA va materik Xitoy roʻyxatda yoʻq; Gonkong alohida kiritilgan.

Shuningdek, qarorga koʻra, agar transchegaraviy uzatishda maʼlumotlarning sizib chiqishi aniqlansa, baza operatori bu haqda 24 soat ichida vakolatli organga xabar berishi, 72 soat ichida esa sabablar va koʻrilgan choralar haqida batafsil maʼlumot yuborishi shart (415-son qaror, 4-band). Qaror vakolatli organ sifatida Ichki ishlar vazirligi huzuridagi Migratsiya va personallashtirish departamentini koʻrsatadi.

Ish vaqtini biometrik hisobga olish

Agar kompaniya xodimlarni ofisga kiritishda yoki ish vaqtini qayd etishda barmoq izi yoki yuz tasviridan foydalansa, u biometriyaga ishlov beradi. Buning uchun quyidagilar zarur:

• xodimning roziligi — shaxsni aniqlash uchun foydalaniladigan biometrik maʼlumotlarga faqat subyektning roziligi bilan ishlov beriladi, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno (Qonun, 26-modda);
• bu maʼlumotlarni Oʻzbekiston hududida saqlash — tizim yetkazib beruvchisining serveri va zaxira nusxalar ham shunga kiradi (Qonun, 27¹-modda);
• axborot tizimlaridan tashqarida elektron shaklda saqlanganda — faqat ruxsatsiz kirishni istisno qiladigan moddiy jismlardan foydalanish (Qonun, 26-modda).

Biometriyaga rozi boʻlmagan xodimga hisobga olishning boshqa usulini, masalan, kirish kartasini taklif qilish oqilona.

Bulutli HR-servislar, korporativ pochta va xorijiy platformalar

Xorijiy korporativ pochta, hujjatlar nusxalari saqlanadigan bulutli disk, xorijiy HR-platforma, ish haqini hisoblash boʻyicha onlayn-servis — bu holatlarning barchasida maʼlumotlar, ehtimol, xorijda saqlanadi va ularga xorijda ishlov beriladi. Bunday servisni ulashdan oldin yoki allaqachon foydalanilayotgan servisni tekshirishda quyidagi savollarga javob bering:

1. Asosiy maʼlumotlar bazasi jismonan qayerda joylashgan va zaxira nusxalar qayerda saqlanadi? Bu shartnomada yoki provayder hujjatlarida koʻrsatilgan boʻlishi kerak.
2. Bu mamlakatlar 415-son qaror roʻyxatiga kiradimi? Agar bu AQSh boʻlsa, provayder EU-US Data Privacy Framework dasturida ishtirok etadimi? Buni dastur ishtirokchilarining rasmiy roʻyxatida tekshirish mumkin.
3. Provayder xodimlari, masalan qoʻllab-quvvatlash xizmati, boshqa mamlakatlardan maʼlumotlarga kira oladimi? Provayder subpudratchilarni jalb qiladimi va ular qayerda joylashgan?
4. Maʼlumotlar boshqa tizimlarga uzatiladimi — xorijiy servislar bilan integratsiyalar, yuklab olishlar, analitika?
5. Servisga biometriya tushadimi? Agar shunday boʻlsa, uni Oʻzbekistonda saqlash kerak.
6. Provayder bilan shartnomada nimalar nazarda tutilgan: konfidensiallik, himoya choralari, insidentlar haqida xabardor qilish, shartnoma bekor qilingandan keyin maʼlumotlarni oʻchirish?
7. Kompaniya xodimlaridan kim servisga kira oladi va ishdan boʻshatilganda hisob qaydnomalari oʻchiriladimi?
8. Xodimlar oʻz maʼlumotlari qayerda saqlanishini biladimi? Taxmin qilinayotgan transchegaraviy uzatish haqida xodim soʻrov boʻyicha maʼlumot olishga haqli (Qonun, 22-modda).

Agar servisning asosiy bazasi Oʻzbekistonda joylashgan boʻlsa, bu xavflarni sezilarli darajada kamaytiradi, ammo oʻz-oʻzidan transchegaraviy uzatishni istisno qilmaydi. Maʼlumotlar zaxira nusxalar, xorijiy subpudratchilar yoki boshqa mamlakatlardagi axborot tizimlari bilan almashinuv orqali xorijda boʻlib qolishi mumkin. Qonun transchegaraviy uzatish deb maʼlumotlarni Oʻzbekiston hududidan tashqariga uzatishni ataydi (Qonun, 15-modda). Jismonan Oʻzbekistonda qoladigan bazaga xorijiy xodimlarning masofadan kirishini qanday baholash kerakligini qonun bevosita tushuntirmaydi. Javob maʼlumotlar nusxalanadimi va qayerda nusxalanadi, degan savolga bogʻliq, shuning uchun shartnomani va servisning haqiqiy arxitekturasini baholang.

Har qanday sxemada umumiy majburiyatlar saqlanib qoladi: ishlov berish asosi, kirishni cheklash, himoya choralari, provayder bilan shartnoma.

Shaxsga doir maʼlumotlar boʻyicha qoidabuzarliklar uchun ish beruvchining javobgarligi

Javobgarlik turlicha boʻlishi mumkin:

• Xodim oldidagi javobgarlik. Agar maʼlumotlarga ishlov berish va ularni himoya qilish tartibining buzilishi xodimni qonunga xilof ravishda mehnat qilish imkoniyatidan mahrum qilgan yoki uning ish haqini kamaytirgan boʻlsa, ish beruvchi yoʻqotilgan ish haqini qoplaydi. Agar ish beruvchi obroʻsizlantiruvchi va haqiqatga toʻgʻri kelmaydigan maʼlumotlarni tarqatgan boʻlsa, u ularni rad etishi shart (MK, 180-modda). Xodim ish beruvchining gʻayriqonuniy harakatlari ustidan shikoyat qilishga, shu jumladan sudga murojaat qilishga haqli (MK, 179-modda).
• Maʼmuriy javobgarlik. Shaxsga doir maʼlumotlar toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlik uchun Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 46²-moddasi fuqarolar va mansabdor shaxslarga jarima nazarda tutadi.
• Jinoiy javobgarlik. Maʼmuriy jazo qoʻllanilganidan keyin sodir etilgan xuddi shunday harakatlar Jinoyat kodeksining 141²-moddasi boʻyicha javobgarlikka sabab boʻladi.
• Koʻrsatmalar. Vakolatli organ qoidabuzarliklarni bartaraf etish toʻgʻrisida bajarilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar chiqarishga haqli (Qonun, 8-modda).

2026-yilgi oʻzgarishlardan keyin nimalarni tekshirish kerak

1. Maʼlumotlar xaritasini tuzing. Qaysi tizimlar, jadvallar va servislarda xodimlar va nomzodlar haqida maʼlumotlar mavjudligini va ularning serverlari hamda zaxira nusxalari jismonan qayerda joylashganini aniqlang.
2. Biometriyani toping. Agar u mavjud boʻlsa, maʼlumotlar, shu jumladan zaxira nusxalar Oʻzbekistonda saqlanayotganiga va xodimlarning roziligi olinganiga ishonch hosil qiling (Qonun, 26, 27¹-moddalar).
3. Mamlakatlarni tekshiring. Har bir servis boʻyicha asosiy baza, zaxira nusxalar va subpudratchilar qayerda joylashganini aniqlang, mamlakatlarni 415-son qaror roʻyxati bilan solishtiring.
4. Provayderlar va pudratchilar bilan tuzilgan shartnomalarni hamda ularga maʼlumotlarni uzatish asoslarini qayta koʻrib chiqing: MKning 178-moddasini hisobga olgan holda xodimlarning roziligi, konfidensiallik, himoya choralari, maʼlumotlarni oʻchirish tartibi, insidentlar haqida xabar berish.
5. Lokal hujjat va bildirishnomalarni yangilang. Maʼlumotlar qayerda va qanday saqlanishini hamda kimga uzatilishini koʻrsating. Xodimlarni imzo qoʻydirib tanishtiring.
6. Roʻyxatdan oʻtkazishni tekshiring. Avvalgi qoidalar boʻyicha Davlat reyestrida roʻyxatdan oʻtkazilgan bazani qaytadan baholang: roʻyxatdan oʻtkazish talabi endi faqat lokalizatsiya qilinishi lozim boʻlgan maʼlumotlar mavjud bazalarga taalluqli.
7. Shaxsga doir maʼlumotlarni kadrlar jarayonlarini muntazam tekshirishga kiriting. Bunday tekshiruvni umuman qanday oʻtkazishni kadrlar auditi haqidagi maqolada tasvirlab berganmiz.

Ish beruvchi uchun chek-list: xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlari

«Yoʻq» javobi masalani chuqurroq oʻrganish uchun sabab. U qoidabuzarlik aniqlanganini anglatmaydi.

Yigʻish va asoslar

• Yigʻiladigan maʼlumotlar roʻyxati maqsadlar va asoslar koʻrsatilgan holda tasdiqlangan
  
• Nomzodlar va xodimlarning anketalarida ortiqcha grafalar yoʻq
  
• Maʼlumotlar xodimning oʻzidan olinadi; uchinchi shaxslardan olinganda xodim yozma xabardor qilingan va uning yozma roziligi mavjud (tibbiy koʻrik va baholashga yoʻllanmalar bundan mustasno)
  
• Maʼlumotlarni uchinchi shaxslardan olish, ularni uchinchi shaxslarga uzatish, tijorat maqsadlarida foydalanish va biometriya uchun asos belgilangan: yozma rozilik yoki qonunda nazarda tutilgan istisno
  
• Rad etilgan nomzodlarning rezyumelari muddatsiz saqlanmaydi
  

Tashkil etish

• Shaxsga doir maʼlumotlarga ishlov berish va ularni himoya qilish uchun masʼul shaxs tayinlangan
  
• Ishlov berish tartibi toʻgʻrisidagi lokal hujjat qabul qilingan, xodimlar u bilan imzo qoʻyib tanishgan
  
• Xodimlar ishlov berish maqsadlari va oʻz huquqlari haqida yozma ravishda xabardor qilingan
  
• Maʼlumotlarni oshkor qilmaslik majburiyati lavozim yoʻriqnomalarida aks ettirilgan
  

Kirish va saqlash

• Kadrlar maʼlumotlaridan foydalanish huquqiga ega shaxslar doirasi belgilangan
  
• Tizimning har bir foydalanuvchisi oʻz hisob qaydnomasiga ega, ishdan boʻshatilganda kirish yopiladi
  
• Hujjatlar nusxalari messenjerlar va shaxsiy pochtalarda saqlanmaydi
  
• Qogʻoz shaxsiy ishlar qulf ostida saqlanadi
  
• Zaxira nusxalar shifrlangan, ular qayerda joylashgani maʼlum
  

Uzatish va xorijiy servislar

• Maʼlumotlar uchinchi shaxslarga uzatilganda xodimlar uch kun ichida xabardor qilinadi, qonun xabardor qilishni talab qilmaydigan hollar bundan mustasno
  
• Maʼlumotlarni pudratchiga uzatishdan oldin Qonunning 31-moddasi va MKning 178-moddasini hisobga olgan holda asos belgilangan, zarur boʻlganda xodimlarning yozma roziligi olingan
  
• Pudratchilar bilan konfidensiallik, himoya choralari, subpudratchilar va maʼlumotlarni yoʻq qilish toʻgʻrisida shartnomalar tuzilgan
  
• Har bir servis boʻyicha asosiy baza va zaxira nusxalar saqlanadigan mamlakat, xorijdan masofaviy kirish va subpudratchilar mavjudligi maʼlum
  
• Xorijdagi saqlash mamlakatlari 415-son qaror roʻyxatiga kiradi; qolganlari uchun huquqiy baho berilgan
  
• Biometrik maʼlumotlar Oʻzbekistonda saqlanadi
  

Xodimlarning huquqlari

• Xodimlarning oʻz maʼlumotlari haqidagi soʻrovlariga javob berish tartibi belgilangan
  
• Murojaat boʻyicha tuzatishlar uch kundan kechiktirmay kiritiladi
  
• Ishlov berish maqsadiga erishilgan maʼlumotlar yoʻq qilinadi
  

Xulosa

Xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlarini himoya qilish — bu shaxsiy ishdagi alohida qogʻoz emas, balki bir nechta oʻzaro bogʻliq masala: maʼlumotlarni nima uchun yigʻasiz, qanday asosda, ularni kim koʻradi, ular qayerda saqlanadi va kimga uzatiladi. 2026-yilgi oʻzgarishlar fuqarolarning barcha maʼlumotlarini Oʻzbekistonda saqlash talabini olib tashladi, ammo yangi vazifa qoʻshdi: servislaringiz qaysi mamlakatda joylashganini bilish va maʼlumotlarni xorijda saqlashning qonuniyligini tasdiqlay olish. Biometriyani avvalgidek Oʻzbekistonda saqlash kerak.

Maʼlumotlar xaritasi va chek-listdan boshlang. Agar kompaniyada xorijiy servislar, biometriya yoki pudratchilar bilan ishlash mavjud boʻlsa, ularni yurist bilan muhokama qiling.