Oʻzbekistonda xodimni ishga qanday rasmiylashtirish kerak: ish beruvchi uchun bosqichma-bosqich yoʻriqnoma
Xodimni ishga rasmiylashtirish faqat mehnat shartnomasini imzolash bilan tugamaydi. Ish beruvchi hujjatlarni tekshirishi, mehnat shartlarini kelishib olishi, ishga qabul qilishni rasmiylashtirishi va mehnat munosabatlarini Yagona milliy mehnat tizimida (YaMMT) roʻyxatdan oʻtkazishi kerak. Jarayonni bosqichma-bosqich koʻrib chiqamiz.

Mundarija
- bosqich. Kompaniyani birinchi xodimni ishga olishga tayyorlang
- bosqich. Xodimdan hujjatlarni oling
- bosqich. Shartlarni kelishib oling va lokal hujjatlar bilan tanishtiring
- Muddatsiz yoki muddatli shartnoma
- bosqich. Mehnat shartnomasini tuzing
- bosqich. Shartnomani YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazing
- bosqich. Ishga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaring
- bosqich. Sinov muddati: faqat shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa
- Kimlarga sinov muddati belgilanmaydi
- Rasmiylashtirishdan keyin: ish haqi, soliqlar va hisobotlar
- Alohida holatlar
- Rasmiylashtirishdagi odatiy xatolar
- Xodimni ishga rasmiylashtirish boʻyicha chek-list
- Keyingi qadam
Bosqich | Qachon | Natija |
1. YaMMT kabinetini tayyorlash | Bir marta, birinchi xodimni olishdan oldin | my.mehnat.uz kabinetiga kirish, masʼul shaxs, ish oʻrinlari |
2. Hujjatlarni olish | Shartnoma imzolanishidan oldin | Nomzod hujjatlarining nusxalari |
3. Shartlarni kelishish va lokal hujjatlar bilan tanishtirish | Shartnoma imzolanishidan oldin | Tanishganlik haqida imzo |
4. Mehnat shartnomasini tuzish | Xodim ishga kirishishidan oldin | 2 nusxadagi shartnoma yoki YaMMTdagi elektron shartnoma |
5. Shartnomani YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazish | Tuzilgan kundan boshlab 5 ish kuni ichida | YaMMTdagi yozuv, elektron mehnat daftarchasi |
6. Ishga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqarish | Shartnomadan keyin; ish boshlangan kundan eʼtiboran 3 kun ichida imzo qoʻydirib tanishtirish | Xodim imzolagan buyruq |
7. Sinov muddati (zarur boʻlsa) | Imzolashdan oldin shartnomaga kiritish | Shartnomadagi sinov sharti |
bosqich. Kompaniyani birinchi xodimni ishga olishga tayyorlang
Agar kompaniya ilk bor xodim yollayotgan boʻlsa, avvalo YaMMTga kirish huquqi kerak. Usiz shartnomani roʻyxatdan oʻtkazib boʻlmaydi, besh ish kunlik muddat esa shartnoma imzolangan kundan boshlab oʻtaveradi.
- my.mehnat.uz tizimiga yuridik shaxsning ERI kaliti bilan kiring. Agar kompaniyada hali ERI boʻlmasa, ishni undan boshlang. Batafsil: MChJ roʻyxatdan oʻtgandan keyingi dastlabki 30 kunda nima qilish kerak.
- YaMMTda ishlash uchun masʼul shaxsni yozma qaror bilan tayinlang. Odatda bu kadrlar boʻyicha mutaxassis, buxgalter yoki direktor boʻladi. Yakka tartibdagi tadbirkorga bunday qaror talab etilmaydi.
- Tuzilmani yarating: shtat jadvaliga muvofiq boʻlinmalar va ish oʻrinlari. Lavozim Mashgʻulotlar milliy tasniflagichi asosida tanlanadi, har bir ish oʻrni uchun lavozim maoshi, stavka va ish jadvali koʻrsatiladi.
bosqich. Xodimdan hujjatlarni oling
Ishga kirishda xodim shaxsini tasdiqlovchi hujjat (pasport yoki ID-karta), JShShIR va mehnat faoliyatiga oid hujjatlarni taqdim etadi. Ayrim lavozimlar uchun maʼlumoti, malakasi yoki maxsus tayyorgarligi toʻgʻrisidagi hujjatlar talab qilinishi mumkin. Harbiy xizmatga majbur shaxslar va chaqiriluvchilar esa harbiy hisob hujjatlarini taqdim etadi.
Ish beruvchi Mehnat kodeksi va boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilishga haqli emas.
2020-yildan keyingi mehnat stajini ish beruvchi YaMMTda xodimning JShShIRi orqali koʻradi. Shuning uchun qogʻoz mehnat daftarchasi odatda faqat elektron tizim joriy etilgunga qadar boʻlgan davrlar uchun soʻraladi. Ayrim kasblar uchun ishni boshlashdan oldin tibbiy koʻrikdan oʻtish majburiy.
Faqat kadrlar hisobi uchun zarur boʻlgan nusxalarni saqlang va ularni xodimlarning shaxsga doir maʼlumotlari sifatida himoya qiling.
bosqich. Shartlarni kelishib oling va lokal hujjatlar bilan tanishtiring
Shartnoma imzolanishidan oldin faqat lavozim va ish haqi miqdorini belgilashning oʻzi yetarli emas. Mehnat shartnomasida ish joyi, mehnat vazifasi, ish boshlanadigan sana, mehnatga haq toʻlash shartlari, ish vaqti va dam olish vaqti tartibi hamda boshqa majburiy shartlar qayd etiladi.
Shartnoma tuzilgunga qadar ish beruvchi boʻlajak xodimni uning ishi, mehnat sharoitlari, ichki mehnat tartibi qoidalari va ishiga bevosita aloqador boshqa lokal hujjatlar bilan tanishtirishi shart.
Tanishtirilganlikni xodimning tanishuv varagʻidagi yoki jurnaldagi imzosi bilan tasdiqlagan maʼqul. Nizo yuzaga kelganda qoidalar xodimga yetkazilganining yagona isboti aynan shu imzo boʻladi.
Muddatsiz yoki muddatli shartnoma
Umumiy qoidaga koʻra, mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga tuziladi. Muddatli shartnoma faqat Mehnat kodeksida bevosita koʻrsatilgan hollarda tuzilishi mumkin, masalan, asosiy xodim vaqtincha boʻlmagan davrda yoki mavsumiy ishlar uchun. Muddat belgilash uchun asos boʻlmasa, shartnoma muddatsiz hisoblanadi.
bosqich. Mehnat shartnomasini tuzing
Mehnat shartnomasi yozma shaklda, yaʼni qogʻozda yoki elektron tarzda tuziladi.
Qogʻoz shartnoma bir xil yuridik kuchga ega kamida ikki nusxada rasmiylashtiriladi hamda xodim va ish beruvchi tomonidan imzolanadi.
Elektron mehnat shartnomasini qonunchilikda belgilangan tartibda bevosita YaMMT orqali rasmiylashtirish mumkin.
Shartnomani xodim ishga chiqishidan oldin imzolang. Agar shaxs shartnomasiz ishga qoʻyilgan boʻlsa ham, mehnat munosabatlari vujudga kelgan hisoblanadi va ish beruvchi ularni amalda ishlagan birinchi kundan boshlab rasmiylashtirishi shart.
| Qogʻoz shartnoma | YaMMTdagi elektron shartnoma |
Qanday imzolanadi | Qoʻlda, 2 nusxada | Ish beruvchining ERIsi, xodim tizimda tasdiqlaydi |
YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazish | Alohida, 5 ish kuni ichida | Rasmiylashtirish vaqtida avtomatik |
Qayerda saqlanadi | Shaxsiy ish yigʻmajildida va xodimda | YaMMTda; xodim uni my.gov.uz shaxsiy kabinetidan yuklab oladi |
bosqich. Shartnomani YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazing
Mehnat shartnomasini tuzish, unga oʻzgartirish kiritish va uni bekor qilish Yagona milliy mehnat tizimida majburiy roʻyxatdan oʻtkazilishi lozim.
Agar shartnoma qogʻozda tuzilgan boʻlsa, u haqidagi maʼlumotlar tuzilgan kundan boshlab besh ish kuni ichida YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.
Roʻyxatdan oʻtkazilgan maʼlumotlar asosida xodimning elektron mehnat daftarchasi shakllanadi.
Roʻyxatdan oʻtkazish barcha ish beruvchilar uchun majburiy: MChJ, xususiy korxonalar, alohida boʻlinmalar va yakka tartibdagi tadbirkorlar. Roʻyxatdan oʻtkazilgach, xodim my.gov.uz shaxsiy kabinetida bildirishnoma oladi. Undan lavozim, maosh va ish boshlanish sanasi toʻgʻri koʻrsatilganini tekshirib koʻrishni soʻrang.
Xuddi shu besh ish kunlik muddat shartnoma shartlari (lavozim, maosh, ish tartibi) oʻzgarganda va shartnoma bekor qilinganda ham amal qiladi. Har bir oʻzgarish qoʻshimcha kelishuv va buyruq bilan rasmiylashtiriladi, soʻngra YaMMTda roʻyxatdan oʻtkaziladi.
bosqich. Ishga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaring
Mehnat shartnomasi tuzilgandan soʻng ish beruvchi xodimni ishga qabul qilish toʻgʻrisida buyruq chiqaradi.
Buyruq shartlari mehnat shartnomasiga mos boʻlishi kerak. Xodim buyruq bilan ish amalda boshlangan kundan eʼtiboran uch kun ichida imzo qoʻydirib tanishtirilishi shart.
Buyruqda xodimning F.I.Sh., lavozimi, boʻlinmasi, ish boshlanish sanasi, maoshi va, agar belgilangan boʻlsa, sinov muddati koʻrsatiladi. Buyruq va shartnoma oʻrtasidagi nomuvofiqlik kadrlar auditida eng koʻp aniqlanadigan kamchiliklardan biridir. Batafsil: kadrlar auditida nimalar tekshiriladi.
bosqich. Sinov muddati: faqat shartnomada koʻrsatilgan boʻlsa
Sinov muddati oʻz-oʻzidan belgilanmaydi. Dastlabki sinov sharti mehnat shartnomasida bevosita nazarda tutilishi kerak. Bunday shart boʻlmasa, xodim sinovsiz ishga qabul qilingan hisoblanadi.
Aksariyat xodimlar uchun dastlabki sinov muddati uch oydan ortiq boʻlishi mumkin emas. Tashkilot rahbarlari va ularning oʻrinbosarlari, bosh buxgalterlar hamda alohida boʻlinmalar rahbarlari uchun eng uzoq muddat olti oy.
Kimlarga sinov muddati belgilanmaydi
2023-yil 30-apreldan kuchga kirgan Mehnat kodeksiga koʻra, quyidagilarni ishga qabul qilishda dastlabki sinov belgilanmaydi:
- homilador ayollar, uch yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollar, uch yoshga toʻlmagan bolani yolgʻiz oʻzi tarbiyalayotgan ota yoki vasiy;
- 18 yoshga toʻlmagan shaxslar;
- olti oygacha muddatga mehnat shartnomasi tuziladigan xodimlar;
- davlat granti asosida oʻqigan va oʻqishni tamomlaganidan keyin uch oy ichida yoʻllanma boʻyicha oʻz mutaxassisligi boʻyicha ishga kirgan oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilari;
- oʻqishni tamomlaganidan keyin bir yil ichida oʻz mutaxassisligi boʻyicha birinchi marta ishga kirayotgan maktab, kollej, texnikum va oliy taʼlim muassasalari bitiruvchilari;
- ijtimoiy himoyaga muhtoj toifalardan boʻlib, zaxiralangan ish oʻrinlariga yoʻllangan shaxslar;
- ish beruvchi ilgari ayrim asoslar boʻyicha mehnat shartnomasini bekor qilgan va qayta ishga olayotgan sobiq xodimlar;
- jamoa shartnomasi, kelishuv yoki lokal hujjatda nazarda tutilgan boshqa xodimlar.
Sinov muddati xodimni haqiqatan ham baholashga yordam berishi uchun shu oylardagi vazifalar va baholash mezonlarini oldindan kelishib oling. Bu haqda yangi xodim adaptatsiyasining 90 kunlik rejasi haqidagi SPECTRE maqolasida batafsil yozilgan.
Rasmiylashtirishdan keyin: ish haqi, soliqlar va hisobotlar
Ishning birinchi oyidan boshlab ish beruvchi ish haqini hisoblaydi, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻini (JShDS) ushlab qoladi, ijtimoiy soliqni toʻlaydi va xodimni hisobotlarda aks ettiradi. Bu yerda hisob-kitoblarni takrorlamaymiz: stavkalar, xodimning toʻliq qiymatiga misol va unga soliq rejimining taʼsiri alohida maqolada koʻrib chiqilgan: Oʻzbekistonda xodim kompaniyaga qanchaga tushadi.
Alohida holatlar
Chet el fuqarosi. Agar chet el fuqarosi bundan ozod qilingan toifalarga kirmasa, shartnoma tuzishdan oldin unga mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi kerak boʻladi. Tartib, muddatlar va soliqlar haqida: Oʻzbekistonda chet ellik xodimni qanday ishga olish mumkin.
18 yoshga toʻlmagan xodim. Ishga 16 yoshdan, ayrim hollarda esa ota-onadan birining roziligi bilan undan ham ertaroq qabul qilish mumkin. Voyaga yetmaganlar uchun qisqartirilgan ish vaqti belgilanadi va ularni ayrim ishlarga jalb qilish taqiqlanadi.
Oʻrindosh va masofaviy xodim. Ular bilan shartnoma asosiy xodimdagi kabi tuziladi va YaMMTda roʻyxatdan oʻtkaziladi. Shartnomada qoʻshimcha ravishda ish turi va oʻzaro hamkorlik tartibi koʻrsatiladi.
Rasmiylashtirishdagi odatiy xatolar
Xato | Oqibati | Qanday oldini olish mumkin |
Xodim shartnoma imzolanmasdan ishga chiqqan | Munosabatlar vujudga kelgan, ammo rasmiylashtirilmagan; tekshiruvda xavf tugʻdiradi | Shartnomani birinchi ish kunidan oldin imzolash |
Shartnoma 5 ish kuni ichida YaMMTda roʻyxatdan oʻtkazilmagan | Mansabdor shaxsning javobgarligi; xodimning staji tizimda aks etmaydi | YaMMT uchun masʼul shaxs va ish oʻrnini oldindan tayyorlash |
Maosh yoki lavozim qoʻshimcha kelishuvsiz oʻzgartirilgan | Amaldagi shartlar shartnomaga mos kelmaydi | Qoʻshimcha kelishuv → buyruq → YaMMT |
Sinov muddati faqat buyruqda yoki ogʻzaki belgilangan | Xodim sinovsiz qabul qilingan hisoblanadi | Shart shartnoma matnida boʻlishi kerak |
Sinov muddati belgilanishi mumkin boʻlmagan xodimga belgilangan | Shart haqiqiy emas | 7-bosqichdagi roʻyxat bilan solishtirish |
Barcha lavozimlar uchun bitta shartnoma shabloni | Ish tartibi, moddiy javobgarlik va maxsus shartlar hisobga olinmagan | Har bir lavozimlar guruhi uchun alohida shablon |
Kadrlarni rasmiylashtirishga tizim sifatida qaragan maʼqul: mehnat shartnomasi, buyruqlar, lokal hujjatlar va YaMMTdagi maʼlumotlar bir-biriga hamda amaldagi mehnat sharoitlariga mos boʻlishi kerak.
Xodimni ishga rasmiylashtirish boʻyicha chek-list
Keyingi qadam
Ishga rasmiylashtirish mehnat munosabatlarining birinchi bosqichidir. Xodim ishdan ketganda shartnoma ham xuddi shunday buyruq bilan bekor qilinadi va YaMMTda roʻyxatdan oʻtkaziladi.


