O‘zbekistonda xodimni ishga rasmiylashtirish: mehnat shartnomasi, YMMT va sinov muddati

Xodimni rasmiylashtirish — faqat mehnat shartnomasini imzolashdan iborat emas. Ish beruvchi hujjatlarni tekshirishi, mehnat shartlarini kelishishi, ishga qabul qilishni rasmiylashtirishi va mehnat munosabatlarini Yagona milliy mehnat tizimida (YMMT) ro‘yxatdan o‘tkazishi kerak. Jarayonni bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz.

1. Kerakli hujjatlarni oling

Ishga qabul qilishda xodim shaxsini tasdiqlovchi hujjat, JShShIR va mehnat faoliyatiga oid hujjatlarni taqdim etadi. Ayrim lavozimlar uchun ma’lumoti, malakasi yoki maxsus tayyorgarligini tasdiqlovchi hujjatlar, harbiy xizmatga majburlar va chaqiriluvchilar uchun esa tegishli harbiy hisob hujjatlari talab qilinishi mumkin.

Ish beruvchi Mehnat kodeksi va boshqa qonunchilik hujjatlarida nazarda tutilmagan hujjatlarni talab qilishga haqli emas.

2. Mehnat shartlarini kelishib oling

Shartnomani imzolashdan oldin faqat lavozim va ish haqini emas, balki mehnat shartlarining barcha muhim jihatlarini kelishib olish kerak. Mehnat shartnomasida ish joyi, mehnat vazifasi, ish boshlash sanasi, mehnatga haq to‘lash shartlari, ish vaqti va dam olish rejimi hamda boshqa majburiy shartlar ko‘rsatiladi.

Shartnoma tuzilishidan oldin ish beruvchi xodimni uning vazifalari, mehnat sharoitlari, ichki mehnat tartibi qoidalari va ishiga bevosita aloqador boshqa ichki hujjatlar bilan tanishtirishi kerak.

3. Mehnat shartnomasini tuzing

Mehnat shartnomasi yozma shaklda — qog‘oz yoki elektron ko‘rinishda tuziladi.

Qog‘oz shaklidagi shartnoma kamida ikki nusxada rasmiylashtiriladi. Har ikkala nusxa bir xil yuridik kuchga ega bo‘lib, xodim va ish beruvchi tomonidan imzolanadi.

Elektron mehnat shartnomasi qonunchilikda belgilangan tartibda bevosita YMMT orqali rasmiylashtirilishi mumkin.

4. Shartnomani YMMTda ro‘yxatdan o‘tkazing

Mehnat shartnomasini tuzish, unga o‘zgartirish kiritish va uni bekor qilish Yagona milliy mehnat tizimida majburiy ro‘yxatdan o‘tkaziladi.

Agar shartnoma qog‘oz shaklida tuzilgan bo‘lsa, u haqidagi ma’lumotlar shartnoma tuzilgan kundan boshlab 5 ish kuni ichida YMMTga kiritilishi kerak.

Ro‘yxatdan o‘tkazilgan ma’lumotlar asosida xodimning elektron mehnat daftarchasi shakllantiriladi.

5. Ishga qabul qilish to‘g‘risida buyruq rasmiylashtiring

Mehnat shartnomasi tuzilgach, ish beruvchi xodimni ishga qabul qilish to‘g‘risida buyruq chiqaradi.

Buyruqdagi shartlar mehnat shartnomasiga mos bo‘lishi kerak. Xodim ish boshlangan kundan e’tiboran 3 kun ichida buyruq bilan imzo qo‘ygan holda tanishtiriladi.

Xodimni tegishli rasmiylashtirishsiz ishga qo‘yish ish beruvchini mehnat munosabatlarini qonuniy rasmiylashtirish majburiyatidan ozod qilmaydi.

6. Sinov muddati kerak bo‘lsa, uni oldindan belgilang

Sinov muddati avtomatik tarzda belgilanmaydi. Dastlabki sinov sharti mehnat shartnomasida aniq ko‘rsatilishi kerak. Agar bunday shart bo‘lmasa, xodim sinov muddatisiz ishga qabul qilingan hisoblanadi.

Aksariyat xodimlar uchun sinov muddati 3 oydan oshmasligi kerak. Tashkilot rahbari, uning o‘rinbosari, bosh buxgalter va alohida bo‘linma rahbarlari uchun esa maksimal muddat 6 oygacha bo‘lishi mumkin.

Ayrim toifadagi xodimlar uchun qonunchilik dastlabki sinov muddatini belgilashga yo‘l qo‘ymaydi.

Ish beruvchilar ko‘pincha nimalarga e’tibor bermaydi?

Amaliyotda muammolar nafaqat mehnat shartnomasi yo‘qligi sababli yuzaga keladi. Xavflar amaldagi mehnat shartlari shartnomadagidan farq qilganda, o‘zgarishlar o‘z vaqtida rasmiylashtirilmaganda, ma’lumotlar YMMTga kiritilmaganda yoki hujjatlar eskirgan namuna asosida tuzilib, amaldagi talablarga mos kelmaganda ham yuzaga keladi.

Shuning uchun kadrlar hujjatlarini yagona tizim sifatida yuritish muhim: mehnat shartnomasi, buyruqlar, ichki hujjatlar va YMMTdagi ma’lumotlar bir-biriga hamda xodimning amaldagi mehnat shartlariga mos bo‘lishi kerak.

Xodim rasmiylashtirilgandan keyin nimalarni tekshirish kerak?

Mehnat shartnomasi tomonlar tomonidan imzolanganini, buyruq rasmiylashtirilganini, ma’lumotlar YMMTga kiritilganini va xodim zarur ichki hujjatlar bilan tanishtirilganini tekshiring.

Keyinchalik lavozim, ish haqi yoki mehnat shartnomasining boshqa shartlari o‘zgarsa, bu o‘zgarishlar ham to‘g‘ri rasmiylashtirilishi va qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda YMMTda ro‘yxatdan o‘tkazilishi kerak.

Kadrlar hujjatlarini to‘g‘ri yuritish, ayniqsa, tez rivojlanayotgan va muntazam ravishda yangi xodimlarni ishga oladigan kompaniyalar uchun muhim. Xodimlar soni oshgani sari muddatlar, hujjatlar va o‘zgarishlarni qo‘lda nazorat qilish qiyinlashadi. Bunday holatda kadrlar ishini mutaxassislarga topshirib, muhim qarorlar ustidan nazoratni kompaniya ichida saqlab qolish mumkin.

Agar kadrlar hujjatlarini mustaqil ishlab chiqishni istamasangiz, bu vazifani mutaxassislarga topshirishingiz mumkin. Central Asia Consulting kompaniyangiz faoliyati va amaldagi qonunchilik talablarini inobatga olgan holda kadrlar hujjatlarini tayyorlash va tartibga keltirishda yordam beradi.

Biz mehnat shartnomalari, lavozim yo‘riqnomalari, ichki hujjatlar va kompaniya faoliyati uchun zarur bo‘lgan boshqa kadrlar hujjatlarini ishlab chiqish va tartibga keltirishimiz mumkin.