O‘zbekistonda QQS bo‘yicha hisobga turish: qachon majburiy, guvohnomani qanday olish va import bilan nima bo‘ladi
Ro‘yxatdan o‘tish tartibi, soliq organi nimani tekshiradi, nima uchun rad etadi va QQSdagi birinchi oyda eng ko‘p qanday xatolarga yo‘l qo‘yiladi

Mundarija
- QQS bo‘yicha hisobga turish qachon majburiy
- Qachon ixtiyoriy o‘tish kerak
- Import va QQS
- Ixtiyoriy hisobga turish qanday o‘tadi: bosqichma-bosqich
- Soliq organi nimani tekshiradi
- Nima uchun hisobga turish rad etiladi
- Agar QQS to‘lovchisi maqomi to‘xtatib qo‘yilsa
- Xorijiy kompaniyalar xizmatlari bo‘yicha QQS
- QQSdagi birinchi oy: nima o‘zgaradi
- QQS bo‘yicha hisobga turishda qanday yordam beramiz
Ko‘p kompaniyalar uchun QQSga o‘tish tanlov emas, balki o‘sishning natijasi: aylanma chegaraga yaqinlashadi, hisobga olish uchun QQS kerak bo‘lgan yirik mijozlar paydo bo‘ladi yoki kompaniya tovarlarni import qila boshlaydi. Hisobga turishning o‘zi taxminan bir hafta davom etadi, lekin aynan shu bosqichda kompaniyalar ko‘pincha rad javobini oladi — manzil, direktorning yo‘qligi yoki tekshiruvga rasmiyatchilik bilan yondashish sababli.
Ushbu maqolada QQS bo‘yicha hisobga turish tartibi: qachon majburiy, qachon ixtiyoriy ravishda foydali, soliq organi nimani tekshiradi, nima uchun rad etadi va guvohnoma olingandan keyin ishda nima o‘zgaradi. Aylanmadan olinadigan soliq, 12% va 6% QQS o‘rtasida raqamlar asosida qanday tanlash haqida alohida — «O‘zbekistonda soliq rejimini qanday tanlash kerak» maqolasida yozganmiz.
QQS bo‘yicha hisobga turish qachon majburiy
QQSga majburiy o‘tish daromad miqdoriga bog‘liq. 2026-yil 1-iyundan aylanmadan olinadigan soliq chegarasi — yillik daromadning 12 000 BHMi (Prezidentning PF-100-son Farmonining 2-bandi). BHM 440 000 so‘m bo‘lganda bu 5,28 mlrd so‘m. Yil boshidan daromad chegaradan oshgan kuni kompaniya QQS va foyda solig‘i to‘lovchisiga aylanadi.
Bundan tashqari, aylanmadan olinadigan soliq ayrim faoliyat turlari uchun qo‘llanilmaydi — masalan, aksiz to‘lanadigan tovarlar ishlab chiqaruvchilar, yoqilg‘i sotuvchilar, zargarlik biznesi, auditorlik va tibbiyot tashkilotlari, bozorlar va savdo majmualari. Ular birinchi kundan umumiy rejimda, ya’ni QQS bilan ishlaydi.
O‘zbekistonda doimiy muassasa orqali faoliyat yurituvchi xorijiy kompaniyalar ham QQS bo‘yicha hisobga turishi shart.
Ariza berish muddati. Majburiy o‘tishda ariza QQS to‘lash majburiyati paydo bo‘lgan kundan boshlab besh ish kuni ichida, lekin kompaniya o‘tishi shart bo‘lgan oyning birinchi sanasidan kechiktirmay soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetida beriladi (QQS to‘lovchilarni maxsus ro‘yxatga olish to‘g‘risidagi Nizomning 10-bandi).
Guvohnoma avtomatik beriladi. Majburiy tartibda QQS to‘lovchisiga aylanadigan kompaniyalarga guvohnoma soliq xatarini oldindan baholamasdan darhol beriladi (Prezidentning 2022-yil 28-iyundagi PF-162-son Farmonining 3-bandi). Soliq organi kompaniyani shundan keyin — monitoring jarayonida tekshiradi.
Qachon ixtiyoriy o‘tish kerak
Aylanmadan olinadigan soliqdagi kompaniya ham QQSga ixtiyoriy o‘tishi mumkin. Bu odatda quyidagi hollarda foydali:
- asosiy mijozlar — hisobga olish uchun QQS kerak bo‘lgan QQS to‘lovchilari;
- QQS bilan xaridlar xarajatlarning katta qismini tashkil etadi;
- kompaniya muntazam ravishda tovarlar import qiladi (batafsil — quyida).
Ixtiyoriy o‘tish to‘g‘risidagi ariza oldindan beriladi: QQS to‘lovchisi maqomi odatda keyingi oyning birinchi sanasidan beriladi — bu sanani tizimning o‘zi taklif qiladi. Soddalashtirilgan variant ham bor — savdo, umumiy ovqatlanish va xizmatlar uchun 6% stavkali QQS. Rejimlarni raqamlar asosida qanday solishtirish va birinchi marta o‘tishda qanday imtiyozlar berilishi haqida «O‘zbekistonda soliq rejimini qanday tanlash kerak» maqolasida yozganmiz.
Import va QQS
2026-yil maygacha tovarlarni olib kirish avtomatik ravishda QQSga majburiy o‘tishni anglatardi. 2026-yil 28-maydan bu qoida bekor qilindi (PF-100, 9-band): importyor daromad chegarasidan oshmaguncha aylanmadan olinadigan soliqda qolishi mumkin.
Ammo majburiyatning bekor qilinishi aylanmadan olinadigan soliqda qolish foydali degani emas. Import QQSini bojxonada rejimdan qat’i nazar barcha importyorlar to‘laydi, uni hisobga olishga esa faqat QQS to‘lovchisi haqli. Aylanmadan olinadigan soliqda olib kirishda to‘langan QQS xarajatga aylanadi: uni hisobga olib ham, sotishda xaridorga qayta taqdim etib ham bo‘lmaydi.
Ixtiyoriy hisobga turish qanday o‘tadi: bosqichma-bosqich
Majburiy o‘tishda guvohnoma avtomatik beriladi, shuning uchun quyidagi tekshiruv va bosqichlar ixtiyoriy o‘tishga taalluqli.
- Arizani my.soliq.uz portalidagi soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetida topshirish. Arizaga bino haqidagi ma’lumotlar — soliq organida ro‘yxatdan o‘tkazilgan ijara shartnomasi yoki mulk huquqini tasdiqlovchi hujjat ilova qilinadi.
- Inspektorning chiqishi. Bir necha kun ichida — odatda besh kungacha — tuman soliq inspeksiyasi inspektori kompaniya haqiqatan ham o‘sha yerda joylashganini qayd etish uchun yuridik manzilga chiqadi. U direktor imzolaydigan dalolatnoma tuzadi va binoni suratga oladi.
- Soliq xatarini tahlil qilish. Hujjatlar soliq boshqarmasiga yuboriladi. Ariza berilgan kundan boshlab yetti kun ichida soliq organi kompaniyaning xatar darajasini baholaydi (QQS to‘lovchilarni maxsus ro‘yxatga olish to‘g‘risidagi Nizomning 13-bandi).
- Qaror. Natijada kompaniyaga QQS to‘lovchisi maqomi beriladi va guvohnoma beriladi — yoki rad etiladi.
Soliq organi nimani tekshiradi
Arizani ko‘rib chiqishda soliq organi, xususan, quyidagilarni tekshirishga haqli (Nizomning 13-bandi):
- rahbar va ta’sischilar: ular ilgari bankrot yoki yuqori soliq xatariga ega kompaniyalarning rahbari yoki ta’sischisi bo‘lganmi, soliqdan bo‘yin tovlaganlik uchun javobgarlikka tortilganmi, ular bilan mehnat shartnomalari Yagona milliy mehnat tizimida ro‘yxatdan o‘tganmi;
- kompaniyaning yuridik manzilda haqiqatan joylashganligi — joyiga chiqqan holda;
- agar bino mulk bo‘lmasa, ijara shartnomasi mavjudligi va uning soliq organida ro‘yxatdan o‘tkazilganligi;
- kompaniya, uning yuridik shaxs bo‘lgan ta’sischilari va xuddi shu direktor boshqaradigan boshqa kompaniyalarning soliq qarzlari;
- bank operatsiyalari va hisob-fakturalar — ular faoliyat turiga mos keladimi;
- ustav fondining shakllanishi va kompaniya tugatish yoki qayta tashkil etish jarayonida emasligi.
Natijalarga ko‘ra kompaniyaga yuqori, o‘rta yoki past soliq xatari darajasi beriladi (Nizomning 15-bandi).
Nima uchun hisobga turish rad etiladi
Amalda rad etishlar ko‘pincha soliqlar bilan emas, balki manzil va kompaniyaning mavjudligi bilan bog‘liq:
- bitta yuridik shaxsga 18 m² dan kam maydon — avtomatik rad etiladi;
- inspektor kompaniyani manzilda topmadi — binoga kirish imkoni yo‘q yoki manzilda hech kim yo‘q;
- ko‘rik dalolatnomasini imzolash uchun joyida direktor yo‘q;
- ijara shartnomasi soliq organida ro‘yxatdan o‘tkazilmagan;
- kompaniya, uning ta’sischilari yoki direktorning boshqa kompaniyalarida soliq qarzlari bor;
- rahbar yoki ta’sischilar yuqori soliq xatariga ega kompaniyalar bilan bog‘liq.
Agar QQS to‘lovchisi maqomi to‘xtatib qo‘yilsa
Soliq organi QQS to‘lovchilari monitoringini olib boradi va kompaniyani yuqori soliq xatari guruhiga kiritsa, guvohnomani to‘xtatib qo‘yishi mumkin. Umumiy qoidaga ko‘ra, bundan oldin kompaniyaga xabarnoma yuboriladi va kamchiliklarni bartaraf etish uchun besh ish kuni beriladi. Agar kompaniya yuridik manzilda topilmasa yoki uning operatsiyalari sotib olinadigan va sotiladigan tovarlar nomenklaturasiga mos kelmasa, guvohnoma bu muddatsiz to‘xtatiladi (PF-162, 3-band). Oqibatlari jiddiy va nafaqat kompaniyaning o‘ziga taalluqli (Soliq kodeksining 266-1-moddasi):
- guvohnoma to‘xtatib turilgan davrda kompaniya olingan tovar va xizmatlar bo‘yicha QQSni hisobga ola olmaydi;
- uning xaridorlari ham undan qilingan xaridlar bo‘yicha QQSni hisobga ola olmaydi — shuning uchun QQS to‘lovchi mijozlar tezda savol bera boshlaydi;
- guvohnoma qayta tiklangandan keyin hisobga olish — kompaniyada ham, uning xaridorlarida ham — to‘xtatilgan sanadan boshlab tiklanadi.
Shuning uchun yetkazib beruvchilarni ham tekshirib turgan ma’qul: istalgan kontragentning guvohnoma holatini shaxsiy kabinetdagi «QQS to‘lovchisini aniqlash» xizmati orqali bilish mumkin.
Soliq organi yuqori soliq xatari toifasiga kiritgan hisob-fakturalar uchun alohida mexanizm bor. Bunda xaridor bunday yetkazib berish bo‘yicha QQSni soliq agenti sifatida o‘zi to‘lashi va keyin uni hisobga olishi mumkin (SK 266-1-moddasining 3-qismi).
Xorijiy kompaniyalar xizmatlari bo‘yicha QQS
Xorijiy guruhlarning sho‘ba kompaniyalari uchun bu tez-tez beriladigan savol: bosh kompaniya boshqaruv xizmatlari, litsenziyalar, dasturiy ta’minot, maslahat uchun hisob yozadi.
Umumiy qoidaga ko‘ra, agar xaridor O‘zbekistonda faoliyat yuritsa yoki shu yerda joylashgan bo‘lsa, xizmatlarni realizatsiya qilish joyi O‘zbekiston deb e’tirof etiladi (Soliq kodeksining 241-moddasi). Bosh kompaniyadan xizmat sotib oladigan O‘zbekistondagi sho‘ba kompaniya uchun bu deyarli har doim shunday; istisnolar, masalan, ko‘chmas mulk, ko‘char mulk va tashish bilan bog‘liq xizmatlarga taalluqli.
Agar xorijiy kompaniyaning o‘zi O‘zbekistonda QQS bo‘yicha hisobda turmasa, soliqni uning o‘rniga O‘zbekistondagi xaridor soliq agenti sifatida 12% stavkada hisoblaydi va to‘laydi (SK 255-moddasi). Har qanday O‘zbekiston yuridik shaxsi va YaTT, shu jumladan aylanmadan olinadigan soliqdagi kompaniya ham soliq agenti hisoblanadi. Farqi shundaki, QQS to‘lovchisi to‘langan soliqni hisobga olishi mumkin, aylanmadan olinadigan soliqdagi kompaniya esa yo‘q: u uchun bu bevosita xarajat. Bunday agentlar alohida hisobotni soliq to‘langan oydan keyingi oyning 20-sanasidan kechiktirmay topshiradi (SK 273-moddasi).
QQSdagi birinchi oy: nima o‘zgaradi
Guvohnoma olingandan keyin hujjatlar bilan ishlash deyarli to‘liq o‘zgaradi:
- barcha hisob-fakturalar QQS bilan, shu jumladan o‘tishdan oldin tuzilgan shartnomalar bo‘yicha ham yoziladi;
- xaridlar bo‘yicha kiruvchi QQS faqat QQS to‘lovchi yetkazib beruvchilarning to‘g‘ri rasmiylashtirilgan elektron hisob-fakturalari bo‘yicha hisobga olinadi;
- QQS hisoboti har oy, keyingi oyning 20-sanasigacha topshiriladi va soliq ham shu muddatda to‘lanadi (SK 273-moddasi);
- narxlar va shartnomalarni qayta ko‘rib chiqish kerak: narxlar QQS bilanmi yoki QQSsiz, soliqni kim ko‘taradi.
O‘tishdan keyingi dastlabki oylarda kompaniyalarda biz eng ko‘p uchratadigan xatolar — QQSsiz hisob-fakturalar, kiruvchi soliqni noto‘g‘ri hisobga olish va hisobot muddatlarini o‘tkazib yuborish. Ularning har biri qo‘shimcha soliq hisoblash yoki hisobga olish huquqini yo‘qotishga olib keladi, shuning uchun dastlabki oylarni tajribali buxgalter nazorati ostida olib borgan ma’qul.
QQS bo‘yicha hisobga turishda qanday yordam beramiz
Buxgalteriya xizmatidagi mijozlar uchun QQS bo‘yicha hisobga turish buxgalteriya xizmatlari tarkibiga kiradi: arizani tayyorlaymiz va topshiramiz, tekshiruvni kuzatib boramiz va hisobni birinchi kundan QQSga moslashtiramiz.
Agar kompaniyaning o‘z binosi bo‘lmasa, CA Consulting yuridik manzili bilan hisobga turish mumkin. Biz E-IJARA’da ro‘yxatdan o‘tkazilgan ijara shartnomasini taqdim etamiz va tekshiruv uchun inspektorga binoga kirish imkonini ta’minlaymiz.


