Rossiya va MDH davlatlari fuqarolari 2026-yilda O‘zbekistonda kompaniyani qanday ochadi
Hujjatlar, direktor, bank va muddatlar — oldindan nimani hal qilish kerak

Mundarija
- Qaysi tashkiliy-huquqiy shaklni tanlash kerak
- Ustav fondi
- Apostil kerakmi
- Ta’sischi — jismoniy shaxsga qanday hujjatlar kerak
- JShShIR: ro‘yxatdan o‘tish nimadan boshlanadi
- Shaxsan yoki masofadan
- Direktor kim bo‘ladi
- variant. O‘zbekistondagi vaqtinchalik direktor
- variant. 100% xorijiy investitsiyali korxona ta’sischisi — o‘zi direktor
- variant. Kompaniyani chet eldan boshqaradigan direktor
- Ro‘yxatdan o‘tkazish qanday o‘tadi
- Bank hisobi
- Chet ellik ta’sischi uchun soliqlar va kafolatlar
- Ta’sischi — Rossiya yoki boshqa xorijiy kompaniya bo‘lsa
- IT Park
- Narxi va muddati
Rossiya, Qozog‘iston, Belarus va boshqa MDH davlatlari fuqarolari O‘zbekistonda mahalliy tadbirkorlar bilan bir xil shartlarda kompaniya ochadi: qonun investorlarni fuqaroligiga ko‘ra kamsitishni to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiqlaydi. Ro‘yxatdan o‘tishning o‘zi taxminan bir kun oladi. Biroq uchta masalani hujjatlar topshirilgunga qadar hal qilgan ma’qul: direktor kim bo‘ladi, elektron raqamli imzo (ERI) va bank hisobini qanday rasmiylashtirish kerak va shaxsan kelish kerakmi. Kompaniya ro‘yxatdan o‘tgandan keyin darhol ishlay boshlashi yoki «qog‘ozda» qolib ketishi shularga bog‘liq.
Istalgan davlatdan bo‘lgan chet elliklar uchun umumiy tartibni «Xorijliklar uchun O‘zbekistonda MChJ ochish» maqolamizda ko‘rib chiqdik. Bu yerda — Rossiya va MDH fuqarolari uchun nima farq qilishi haqida.
Qaysi tashkiliy-huquqiy shaklni tanlash kerak
MDH fuqarolarining aksariyati O‘zbekistonda mas’uliyati cheklangan jamiyat (MChJ) ochadi. Uni bir kishi ta’sis etishi mumkin; ishtirokchilar soni 50 tadan oshmasligi kerak. Ishtirokchilar jamiyat qarzlari bo‘yicha shaxsiy mol-mulki bilan javob bermaydi va faqat o‘z ulushi doirasida tavakkal qiladi («Mas’uliyati cheklangan jamiyatlar to‘g‘risida»gi O‘RQ-1137-son Qonun, 4 va 8-moddalar).
Ko‘pincha adashtiriladigan ikki tushunchani farqlash muhim.
Xorijiy ishtirokli kompaniya — ulush va ustav fondi miqdoridan qat’i nazar, kamida bitta ta’sischisi chet ellik bo‘lgan har qanday MChJ.
Xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona — xorijiy ulushi kamida 15% («Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to‘g‘risida»gi O‘RQ-598-son Qonun, 3-modda), ustav fondi esa kamida 400 mln so‘m (Qoraqalpog‘iston Respublikasi va Xorazm viloyatida — kamida 200 mln so‘m) bo‘lgan kompaniya. Ular ikki turga bo‘linadi:
- 100% xorijiy investitsiyali korxona (XK MChJ) — yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor emas;
- qo‘shma korxona (QK MChJ) — xorijiy ulushi 15% va undan ortiq bo‘lgan korxona.
Ustav fondi 400 mln so‘mdan kam bo‘lsa, yagona ta’sischisi chet ellik bo‘lsa ham, kompaniya oddiy xorijiy ishtirokli MChJ bo‘lib qoladi. Bu yomon ham, yaxshi ham emas, lekin xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona maqomiga bitta muhim imkoniyat bog‘liq — ta’sischining ruxsatnomasiz darhol direktor bo‘lib ishlashi (batafsil — «Direktor kim bo‘ladi» bo‘limida).
Chet elliklar yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT) bo‘lib ham ro‘yxatdan o‘tishi mumkin, lekin YaTTning faoliyat turlari ro‘yxati yopiq va u shaxsiy mol-mulki bilan javob beradi. Shakllarni qanday tanlash haqida «O‘zbekistonda MChJ, YaTT yoki boshqa shakl» maqolasida batafsil yozganmiz.
Ustav fondi
Oddiy MChJ uchun ustav fondining eng kam miqdori yo‘q — uni ta’sischilarning o‘zi belgilaydi. Eng kam miqdor faqat xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar (400 mln so‘m) va ayrim litsenziyalanadigan faoliyat turlari uchun amal qiladi.
Ustav fondini darhol to‘lash shart emas: har bir ishtirokchi o‘z ulushini ta’sis hujjatlarida belgilangan muddatda, lekin ro‘yxatdan o‘tgan kundan boshlab bir yildan kechiktirmay to‘liq to‘lashi kerak (O‘RQ-1137, 15-modda). Hissa pul, shu jumladan chet el valyutasi yoki mol-mulk shaklida kiritilishi mumkin; qiymati 10 000 BHMdan ortiq mol-mulkni baholash tashkiloti baholaydi.
Apostil kerakmi
Yo‘q, agar hujjatlar 1993-yilgi huquqiy yordam to‘g‘risidagi Minsk konvensiyasi ishtirokchisi bo‘lgan davlatda berilgan bo‘lsa. Bular — Rossiya, Qozog‘iston, Belarus, Qirg‘iziston, Tojikiston, Armaniston, Ozarbayjon, Gruziya, Moldova va Turkmaniston. Ularning rasmiy hujjatlari, shu jumladan notarial tasdiqlanganlari, O‘zbekistonda apostil va konsullik legallashtiruvisiz qabul qilinadi.
Istisno — Ukraina. U Minsk konvensiyasidan chiqqan, shuning uchun O‘zbekiston uchun Ukraina hujjatlariga apostil qo‘yilishi kerak.
Ko‘pincha tarjima ham kerak emas. O‘zbekiston davlat organlari hujjatlarni rus va o‘zbek tillarida qabul qiladi, MDH davlatlaridagi notariuslar esa odatda ishonchnomalarni rus tilida rasmiylashtiradi. Hujjat boshqa tilda tuzilgan bo‘lsa, rus yoki o‘zbek tiliga notarial tasdiqlangan tarjima kerak bo‘ladi.
Ta’sischi — jismoniy shaxsga qanday hujjatlar kerak
Holat | Nima kerak |
Ta’sischi O‘zbekistonga keladi | Xorijga chiqish pasporti — u bilan Davlat xizmatlari markazida JShShIR oladi va hujjatlarni joyida imzolaydi |
Masofadan ro‘yxatdan o‘tkazish | O‘zbekistondagi vakilga notarial ishonchnoma va pasportning notarial tasdiqlangan nusxasi. O‘zbekistonga asl nusxalar yuboriladi |
Ishonchnoma ta’sischi joylashgan davlatdagi notariusda rasmiylashtiriladi. Vakil ta’sischining ishonchli shaxsi yoki ro‘yxatdan o‘tkazishni olib borayotgan kompaniya mutaxassisi bo‘lishi mumkin.
JShShIR: ro‘yxatdan o‘tish nimadan boshlanadi
JShShIR — jismoniy shaxsning shaxsiy identifikatsiya raqami. Usiz chet ellikni ta’sischilar reyestriga ham, mehnat shartnomalari tizimiga ham kiritib bo‘lmaydi. JShShIRni ikki usulda olish mumkin:
- xorijga chiqish pasporti bilan Davlat xizmatlari markazida shaxsan;
- notarial ishonchnoma asosida vakil orqali — Davlat xizmatlari markazida yoki migratsiya organlarida.
Masofadan nafaqat JShShIR olish, balki ta’sischini direktor sifatida ko‘rsatib, kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish ham mumkin. Cheklov keyingi qadamda — ERI va bank hisobida boshlanadi.
Shaxsan yoki masofadan
| Ta’sischi keladi | Ta’sischi kelmaydi |
JShShIR | Davlat xizmatlari markazida shaxsan | Ishonchnoma asosida vakil orqali |
Kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish | Ha | Ha, ishonchnoma asosida |
Kompaniya ERIsi | Direktor shaxsan rasmiylashtiradi | Joyida direktor kerak |
Bank hisobi | Direktor shaxsan ochadi | Joyida direktor kerak |
Boshlanishda direktor kim | Ruxsatnomasiz ishlash uchun asosi bo‘lsa — ta’sischining o‘zi yoki vaqtinchalik direktor | Joyidagi vaqtinchalik direktor |
Kompaniyaning ERI kaliti va bank hisobi direktorning o‘ziga rasmiylashtiriladi — ishonchnoma asosida berilmaydi. ERIsiz esa kompaniya ishlay olmaydi: soliq kabinetiga kirish imkoni yo‘q, hisobot topshirib bo‘lmaydi va direktor bilan tuzilgan mehnat shartnomasini Yagona milliy mehnat tizimida ro‘yxatdan o‘tkazib bo‘lmaydi. Hisobsiz esa to‘lov qabul qilib ham, ustav fondini kiritib ham bo‘lmaydi. Shuning uchun ta’sischi kelmasa, boshlanishida O‘zbekistonda bo‘lgan direktor kerak.
Direktor kim bo‘ladi
Bu — butun ro‘yxatdan o‘tkazishning asosiy masalasi. Chet ellik O‘zbekiston kompaniyasining direktori bo‘lishi mumkin, lekin O‘zbekistonda ishlashi uchun odatda unga mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasi kerak. U olinguncha uchta qonuniy variant bor.
variant. O‘zbekistondagi vaqtinchalik direktor
Universal variant: ta’sischi kelmasa yoki xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxona bo‘lmagan kompaniya ochsa mos keladi. Vaqtinchalik direktor O‘zbekiston fuqarosi yoki O‘zbekistonda yashash guvohnomasiga ega chet el fuqarosi bo‘lishi mumkin. U kompaniyaning ERIsini oladi, hisob ochadi va ta’sischi mehnat huquqini rasmiylashtirguncha joriy ishlarni yuritadi. Keyin ta’sischi o‘zini direktor etib tayinlaydi.
variant. 100% xorijiy investitsiyali korxona ta’sischisi — o‘zi direktor
Agar ta’sischi kelsa va XK MChJ — 100% xorijiy investitsiyali, ustav fondi kamida 400 mln so‘m bo‘lgan korxona ochsa, u darhol o‘zini direktor etib tayinlashi va ro‘yxatdan o‘tgan kundan boshlab dastlabki uch oy ruxsatnomasiz ishlashi mumkin. Shu muddat ichida mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasini olish kerak. E’tibor bering: bu imkoniyat faqat xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalarda bor — ustav fondi kichik oddiy MChJ ta’sischisi undan foydalana olmaydi.
variant. Kompaniyani chet eldan boshqaradigan direktor
Agar chet ellik O‘zbekistondan tashqarida bo‘lib, masofadan ishlasa, mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasini olish talab qilinmaydi (Prezidentning 2022-yil 20-apreldagi PF-113-son Farmoniga 3-ilovaning 5-bandi). Agar kompaniya ustavi masofadan boshqarishni taqiqlamasa, bu direktorga ham taalluqli. Shartlar:
- direktor bilan masofaviy ish to‘g‘risida mehnat shartnomasi tuziladi (Mehnat kodeksining 452, 453 va 456-moddalari);
- shartnoma Yagona milliy mehnat tizimida ro‘yxatdan o‘tkaziladi;
- ish haqi so‘mda to‘lanadi — chet elga o‘tkazish uchun O‘zbekiston bankining xalqaro kartasi kerak bo‘ladi;
- direktor ishlayotgan paytda jismonan qayerda turgani asosiy ahamiyatga ega. U O‘zbekistonda bo‘lganida — masalan, ro‘yxatdan o‘tkazish vaqtida — chet eldan masofadan ishlovchi hisoblanmaydi.
Kompaniyaga hisobot topshirish va mehnat shartnomasini ro‘yxatdan o‘tkazish uchun direktorning ERIsi ham kerak bo‘ladi. Shuning uchun boshlanishida bu variant odatda birinchisi bilan birga qo‘llanadi: joyidagi vaqtinchalik direktor ERI va hisobni rasmiylashtiradi, keyin ta’sischi masofaviy shartlarda direktor etib tayinlanadi.
Chet ellik direktor uchun mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasini CA Consulting «Korporativ o‘zgarishlar» xizmati doirasida rasmiylashtiradi. Chet ellik xodimni qanday rasmiylashtirish haqida batafsil — «O‘zbekistonda chet ellik xodimni qanday ishga olish kerak» maqolasida.
Ro‘yxatdan o‘tkazish qanday o‘tadi
- Direktor kim bo‘lishi va ta’sischi qanday ishtirok etishini hal qilamiz — shaxsan yoki ishonchnoma asosida.
- Ta’sischining JShShIRini olamiz — Davlat xizmatlari markazida shaxsan yoki vakil orqali.
- Ta’sis hujjatlarini tayyorlaymiz — ta’sis etish to‘g‘risidagi qaror va ustav; ishtirokchilar bir nechta bo‘lsa, ta’sis shartnomasi ham. Ustav fondi miqdori, faoliyat turi va soliq rejimini belgilaymiz.
- Yuridik manzilni belgilaymiz — o‘z binosi yoki E-IJARA’da ro‘yxatdan o‘tkazilgan shartnoma bilan Toshkentda yuridik manzil ijarasi.
- Kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazamiz — to‘liq hujjatlar to‘plami topshirilgandan keyin 24 soat ichida. Direktor haqidagi ma’lumotlar shu bosqichdayoq reyestrga kiritiladi.
- ERI rasmiylashtiramiz va hisob ochamiz — direktor shaxsan.
- Direktor bilan mehnat shartnomasini tuzamiz va ERI olingandan keyin uni Yagona milliy mehnat tizimida ro‘yxatdan o‘tkazamiz.
- Ustav fondini kiritamiz — ta’sis hujjatlarida belgilangan muddatda, lekin bir yildan kechiktirmay.
Ro‘yxatdan o‘tgandan keyingi dastlabki haftalarda nima qilish kerakligi — soliq maqomi, kassa, kadrlar hujjatlari, hisobotlar — «MChJ ro‘yxatdan o‘tgandan keyin nima qilish kerak» maqolasida bosqichma-bosqich yoritilgan.
Bank hisobi
Norezident ta’sischili kompaniyalarga O‘zbekistonning barcha banklari hisob ochadi. Hisob ochishdan oldin bankning komplayens xizmati egalik tuzilmasi va yakuniy benefitsiarlarni tekshiradi — bu odatda taxminan bir ish kuni oladi, so‘ng bank qarorini ma’lum qiladi. Direktor bankka shaxsan kelib, hujjatlarni topshirishi va bank xizmati ko‘rsatish shartnomasini imzolashi kerak. Bankni tanlashda yordam ro‘yxatdan o‘tkazish xizmatiga kiradi.
Chet ellik ta’sischi uchun soliqlar va kafolatlar
MDHlik ta’sischisi bo‘lgan kompaniya istalgan O‘zbekiston kompaniyasi kabi soliqlarni to‘laydi: soliq rejimi egasining fuqaroligiga emas, aylanma, mijozlar va xaridlarga bog‘liq. Aylanmadan olinadigan soliq, umumiy rejim va 6% QQS o‘rtasida qanday tanlash haqida «O‘zbekistonda soliq rejimini qanday tanlash kerak» maqolasida yozganmiz.
Dividendlarga soliq solish farq qiladi. Kompaniya norezident ta’sischiga to‘laydigan dividendlardan to‘lov manbasida 10% stavkada, O‘zbekiston rezidentiga esa 5% stavkada soliq ushlab qolinadi. Agar ta’sischi soliq rezidentligini tasdiqlasa, O‘zbekiston va uning davlati o‘rtasidagi ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish to‘g‘risidagi bitim norezident uchun stavkani pasaytirishi mumkin. Bu masalani ro‘yxatdan o‘tishdan oldin buxgalter bilan muhokama qiling: foydani qanday olish foydaliroq ekani shunga bog‘liq.
Investitsiyalar to‘g‘risidagi qonun chet ellik investorlarga quyidagi kafolatlarni beradi (O‘RQ-598):
- fuqarolik va investitsiyalar kelib chiqqan davlatga ko‘ra kamsitishga yo‘l qo‘yilmaydi (15-modda);
- soliqlar to‘langanidan keyin chet el valyutasidagi mablag‘larni O‘zbekistonga va undan erkin o‘tkazish, shu jumladan dividendlar va ulushni sotishdan tushgan tushum (17-modda).
Ta’sischi — Rossiya yoki boshqa xorijiy kompaniya bo‘lsa
O‘zbekiston kompaniyasini xorijiy yuridik shaxs ham ta’sis etishi mumkin. Bunda quyidagilar kerak bo‘ladi:
- ta’sischi kompaniyaning savdo reyestridan ko‘chirma va ro‘yxatdan o‘tganlik guvohnomasi;
- ta’sischi kompaniyaning O‘zbekistonda sho‘ba korxona tashkil etish to‘g‘risidagi qarori;
- O‘zbekistondagi vakilga ishonchnoma yoki, hujjatlarni ta’sischi kompaniya direktori shaxsan imzolasa, uning tayinlanishi to‘g‘risidagi buyruq.
Minsk konvensiyasi ishtirokchi davlatlari kompaniyalari uchun apostil kerak emas, lekin barcha hujjatlar notarial tasdiqlangan bo‘lishi, rus tilida bo‘lmasa, rus yoki o‘zbek tiliga notarial tasdiqlangan tarjima bilan birga taqdim etilishi kerak.
Tuzilmani tanlashda yangi MChJ to‘g‘risidagi qonun qoidasini hisobga oling: jamiyatning yagona ishtirokchisi bitta shaxsdan iborat boshqa jamiyat bo‘lishi mumkin emas (O‘RQ-1137, 8-modda). Qonunda xorijiy kompaniyalar uchun istisno nazarda tutilmagan, shuning uchun ta’sischi bitta ishtirokchili kompaniya bo‘lsa, tuzilmani oldindan yurist bilan muhokama qilgan ma’qul.
IT Park
Rossiya va MDH fuqarolari ochadigan kompaniyalarning bir qismi IT sohasida ishlaydi va IT Park rezidentligini ko‘rib chiqadi. Bu alohida tartib: avval kompaniya ro‘yxatdan o‘tadi, keyin rezident maqomiga ariza beradi. Maqomning soliq bo‘yicha o‘ziga xos jihatlari ham bor — masalan, IT Park rezidenti bo‘lgan eksportyorlar norezident ta’sischilarga to‘lanadigan dividendlarga 10% o‘rniga 5% stavkani qo‘llashi mumkin. IT Park sizga mos keladimi — buni alohida baholash kerak.
Narxi va muddati
Muddat. Kompaniya ta’sischi O‘zbekistonga kelganidan yoki ishonchnomaning asl nusxasini olganimizdan keyin 24 soat ichida ochiladi. Masofadan ro‘yxatdan o‘tkazishda ishonchnomani notariusda rasmiylashtirish va yetkazib berish uchun qo‘shimcha vaqt hisobga oling.
Narx. CA Consulting’da xorijiy ishtirokli kompaniyani «kalit topshirish» asosida ro‘yxatdan o‘tkazish 4 000 000 so‘mdan boshlanadi. Narxga quyidagilar kiradi:
- loyiha yakunlangunga qadar maslahatlar;
- ta’sis hujjatlarining to‘liq to‘plami;
- kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish va davlat boji;
- muhr va ERI kaliti;
- JShShIR olish.
Ta’sischi davlatida ishonchnomani notarial rasmiylashtirish va kerak bo‘lsa, yuridik manzil alohida to‘lanadi. Batafsil — «Biznesni ro‘yxatdan o‘tkazish» sahifasida.


