O‘zbekistonda o‘z kompaniyasiz xodimlarni qanday yollash mumkin: EOR, pudratchilar yoki o‘z MChJ
O‘zbekistonda odamlar bilan ishlashning to‘rtta qonuniy usuli — har biri qancha turadi, kompaniya nimadan tavakkal qiladi va qanday tanlash kerak

Mundarija
- Nima uchun odamni shunchaki mehnat shartnomasi bilan yollab bo‘lmaydi
- To‘rtta variant qisqacha
- variant. Ishga yollash bo‘yicha ish beruvchi (Employer of Record)
- variant. Pudratchilar (xizmat ko‘rsatish shartnomasi)
- variant. Xorijiy kompaniya vakolatxonasi
- variant. O‘z MChJ
- Variantlarni solishtirish
- Qanday tanlash kerak
O‘zbekiston tobora ko‘proq xorijiy kompaniyalar dasturchilar, tahlilchilar, qo‘llab-quvvatlash mutaxassislari va savdo menejerlarini izlaydigan joyga aylanmoqda: kuchli kadrlar, tushunarli ish haqi kutilmalari, Yevropa va Osiyo uchun qulay vaqt mintaqasi. Odatda hammasi bir-ikki kishidan boshlanadi va birinchi savol shunday bo‘ladi: ularni bu yerda kompaniya ochmasdan yollash mumkinmi?
Mumkin, lekin to‘g‘ridan-to‘g‘ri mehnat shartnomasi bilan emas. Kompaniyada to‘rtta qonuniy variant bor: odamlarni ishga yollash bo‘yicha ish beruvchi (Employer of Record, EOR) orqali yollash, ular bilan pudratchi sifatida ishlash, vakolatxona ochish yoki o‘z MChJsini ro‘yxatdan o‘tkazish. Quyida har biri qanday ishlashi, qancha turishi, kompaniya nimadan tavakkal qilishi va qachon bir variantdan boshqasiga o‘tish vaqti kelishini ko‘rib chiqamiz.
Nima uchun odamni shunchaki mehnat shartnomasi bilan yollab bo‘lmaydi
O‘zbekistonda mehnat munosabatlari Mehnat kodeksi bilan tartibga solinadi, mehnat shartnomasining tarafi esa O‘zbekiston tizimlarida hisob yuritadigan ish beruvchi hisoblanadi: u shartnomani Yagona milliy mehnat tizimida ro‘yxatdan o‘tkazadi, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini ushlab qoladi, ijtimoiy soliq to‘laydi va hisobot topshiradi. O‘zbekistonda yuridik shaxsi, vakolatxonasi yoki doimiy muassasasi bo‘lmagan xorijiy kompaniya bularning hech birini qila olmaydi.
Shuning uchun xorijiy kompaniya uchun «O‘zbekistonda xodimni qanday yollash kerak» degan savol aslida shunday yangraydi: ish beruvchi kim bo‘ladi — tashqi provayder, shartnoma bo‘yicha ijrochi sifatida odamning o‘zi yoki O‘zbekistondagi o‘z tuzilmangiz.
To‘rtta variant qisqacha
Variant | Ish beruvchi kim | Qanchalik tez | Asosiy xatar |
Ishga yollash bo‘yicha ish beruvchi (EOR) | Mahalliy provayder kompaniya | Bir necha kun yoki hafta | Yuqori oylik komissiya, provayderga qaramlik |
Pudratchi | Hech kim: odam shartnoma bo‘yicha xizmat ko‘rsatadi | Darhol | Munosabatlarni mehnat munosabatlari deb topish, ijrochiga soliq savollari |
Vakolatxona | Kompaniyangiz vakolatxonasi | Hujjatlar bilan birga taxminan bir oy | Tijorat faoliyati taqiqlangan, chet elliklar soni cheklangan |
O‘z MChJ | O‘zbekistondagi kompaniyangiz | Ro‘yxatdan o‘tish — 24 soat, ishga tushirish — bir necha hafta | Buxgalteriya va hisobot yuritish kerak |
variant. Ishga yollash bo‘yicha ish beruvchi (Employer of Record)
Qanday ishlaydi. EOR provayderi — O‘zbekistonda yuridik shaxsi allaqachon mavjud bo‘lgan kompaniya. U xodimingizni rasman o‘zida mehnat shartnomasi bilan rasmiylashtiradi, ish haqini hisoblaydi, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘ini ushlab qoladi, ijtimoiy soliq to‘laydi, kadrlar hujjatlari va hisobotlarni yuritadi. Siz xodimga vazifalar qo‘yasiz va uning ishiga rahbarlik qilasiz, provayderga esa har oy ish haqi, soliqlar va uning komissiyasini to‘laysiz.
Afzalliklari:
- tez: xodimni kompaniya ro‘yxatdan o‘tkazmasdan bir necha kun yoki hafta ichida rasmiylashtirish mumkin;
- xodim Mehnat kodeksining to‘liq himoyasiga ega bo‘ladi — ta’til, kasallik varaqasi, mehnat staji, — bu kuchli nomzodlar uchun muhim;
- kadrlar va soliq hisobi xatarlarini provayder o‘z zimmasiga oladi.
Kamchiliklari:
- provayder komissiyasi har oy har bir xodim uchun to‘lanadi va uzoq muddatda odatda o‘z kompaniyangizdan qimmatroq tushadi;
- yuridik jihatdan ish beruvchi — provayder: ishdan bo‘shatish, shartlarni o‘zgartirish va nizolar u orqali hal qilinadi;
- EOR O‘zbekistonda tijorat faoliyatini yuritish — sotish, mahalliy mijozlar bilan shartnoma tuzish, hisob-faktura yozish huquqini bermaydi;
- agar xodim kompaniyangiz nomidan muzokaralar olib borsa va shartnomalar tuzsa, kompaniyada O‘zbekistonda doimiy muassasa va u bilan birga soliq majburiyatlari paydo bo‘lishi mumkin. Buni oldindan soliq maslahatchisi bilan muhokama qilgan ma’qul.
Qachon mos keladi. Sizga bir-uch kishini tez yollash kerak, siz bozorni sinab ko‘ryapsiz va uzoq qolishingizga ishonchingiz komil emas, xodimlar esa kompaniyaning ichki vazifalarini — dasturlash, qo‘llab-quvvatlash, tahlilni bajaradi.
variant. Pudratchilar (xizmat ko‘rsatish shartnomasi)
Qanday ishlaydi. Kompaniya odam bilan mehnat shartnomasi emas, balki fuqarolik-huquqiy shartnoma — xizmat ko‘rsatish yoki ish bajarish shartnomasini tuzadi va unga natija uchun, odatda kartaga yoki hisobga chet el valyutasida o‘tkazma orqali to‘laydi. Ijrochi oddiy jismoniy shaxs, o‘zini o‘zi band qilgan shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor bo‘lishi mumkin.
Valyutani tartibga solish nuqtai nazaridan bunday to‘lovlar joriy xalqaro operatsiyalar hisoblanadi va cheklovlarsiz amalga oshiriladi («Valyutani tartibga solish to‘g‘risida»gi Qonun, 15-modda). Biroq bu modelda tushunish muhim bo‘lgan uchta xatar bor.
1-xatar. Munosabatlar mehnat munosabatlari deb topiladi. Agar «xizmat» haqidagi shartnoma amalda mehnat munosabatlarini tartibga solsa — odam sizning jadvalingiz bo‘yicha ishlasa, ichki qoidalarga bo‘ysunsa, bir martalik buyurtma emas, doimiy funksiyani bajarsa, belgilangan oylik to‘lov olsa, — sud munosabatlarni ish boshlangan birinchi kundan mehnat munosabatlari deb topishi mumkin (Mehnat kodeksining 33-moddasi). O‘zbekistonda yuridik shaxsi bo‘lmagan xorijiy kompaniyaning bu yerda na hisobi, na mol-mulki bor, shuning uchun davlat unga nisbatan choralar qo‘llay olmaydi. Oqibatlar birinchi navbatda ijrochining o‘ziga tushadi: uning daromadiga qo‘shimcha soliq hisoblash, soliq organi va bankning savollari. Kompaniya uchun bu loyiha o‘rtasida odamni yo‘qotish xatarini anglatadi.
2-xatar. Ijrochining soliqlari. Xorijiy kompaniya O‘zbekiston jismoniy shaxsiga to‘lovlardan soliq ushlab qolmaydi — daromadni u o‘zi deklaratsiya qilishi va soliqni o‘zi to‘lashi kerak. Agar odam yakka tartibdagi tadbirkor yoki o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lsa, soliqlarni o‘z rejimida to‘laydi. Agar yo‘q bo‘lsa, majburiyat baribir uning zimmasida qoladi va soliq organining savollari unga qaratiladi.
3-xatar. Banklar va soliq organining e’tibori. Banklar mijozlarning valyuta operatsiyalari asosliligini kuzatishi shart. Chet eldan jismoniy shaxs kartasiga bir xil davriylikda keladigan yirik valyuta tushumlari — yashirin ish haqining klassik belgisi. Ertami-kechmi bunday tushumlar soliq organini qiziqtiradi va ijrochida savollar paydo bo‘ladi.
Xatarlarni qanday kamaytirish mumkin:
- faoliyat turi imkon bersa, yakka tartibdagi tadbirkor yoki o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tgan ijrochilar bilan ishlash;
- shartnomada «lavozimdagi ish» emas, aniq natija va bosqichlarni yozish;
- ijrochiga ish jadvali, ta’til va ichki qoidalarga bo‘ysunishni belgilamaslik;
- amalda doimiy ravishda to‘liq kun siz uchun ishlaydigan odamlar uchun bu modeldan foydalanmaslik.
Qachon mos keladi. Bir martalik va loyiha vazifalari, bir nechta buyurtmachi bilan ishlaydigan frilanser mutaxassislar, kompaniya ochish to‘g‘risida qaror qabul qilishdan oldingi sinov davri.
variant. Xorijiy kompaniya vakolatxonasi
Qanday ishlaydi. Vakolatxona — kompaniyangizning O‘zbekistondagi alohida bo‘linmasi. U yuridik shaxs hisoblanmaydi va bosh kompaniya nomidan ish yuritadi, lekin xodimlarni yollashi, ofis ijaraga olishi va bosh kompaniya ajratgan mablag‘lar hisobidan ish haqi to‘lashi mumkin (Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 7-fevraldagi 76-son qarori bilan tasdiqlangan Nizom).
Asosiy cheklovlar:
- vakolatxona xo‘jalik va tijorat faoliyatini yurita olmaydi (Nizomning 7-bandi): u kompaniya manfaatlarini ifodalaydi, bozorni o‘rganadi, shartnomalarni kuzatib boradi, lekin sotmaydi va pullik xizmat ko‘rsatmaydi;
- xodimlar orasida chet elliklar ulushi — 40 foizdan va besh kishidan ko‘p emas (26-band). Agar O‘zbekistonga xorijiy mutaxassislar jamoasini olib kelishni rejalashtirsangiz, bu shakl mos kelmaydi;
- O‘zbekiston fuqarolarini vakolatxona oddiy ish beruvchi kabi Mehnat kodeksi bo‘yicha rasmiylashtiradi (34-band);
- vakolatxonaning akkreditatsiyadan o‘tgan chet ellik xodimlari mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasisiz ishlashi mumkin (32-band).
Muddat va narx. Ariza besh ish kuni ichida ko‘rib chiqiladi, akkreditatsiya bir yildan uch yilgacha muddatga beriladi. Davlat boji — akkreditatsiyaning har bir yili uchun 48 BHM. CA Consulting’da «kalit topshirish» asosida akkreditatsiya — 8 000 000 so‘mdan. Tartib haqida batafsil — «O‘zbekistonda vakolatxonani akkreditatsiyadan o‘tkazish» maqolasida.
Qachon mos keladi. Kompaniya bozorda ishtirok etishni, aloqalarni rivojlantirishni, O‘zbekiston hamkorlari bilan shartnomalarni kuzatib borishni xohlaydi, xodimlar esa sotish yoki xizmat ko‘rsatish emas, vakillik vazifalarini bajaradi.
variant. O‘z MChJ
Qanday ishlaydi. Siz O‘zbekistonda sho‘ba kompaniya — odatda 100% xorijiy ishtirokdagi MChJni ro‘yxatdan o‘tkazasiz. U to‘laqonli ish beruvchiga aylanadi: xodimlarni mehnat shartnomalari bilan rasmiylashtiradi, soliqlarni ushlab qoladi va to‘laydi, tijorat faoliyatini yuritishi, mijozlar bilan shartnomalar tuzishi va hisob-faktura yozishi mumkin.
Afzalliklari:
- jamoa va ish sharoitlari ustidan to‘liq nazorat;
- xodimlar to‘laqonli mehnat munosabatlariga ega bo‘ladi — bu ishga olishda kuchli dalil;
- O‘zbekiston mijozlari va hamkorlari bilan ishlash mumkin;
- provayderga oylik komissiya yo‘q: faqat buxgalteriya uchun to‘laysiz;
- Mehnat kodeksi masofaviy ishga ruxsat beradi (452–464-moddalar), shuning uchun ofis shart emas — xodimlar uydan ishlashi mumkin.
Nima kerak bo‘ladi:
- yuridik manzil — o‘z binosi yoki yuridik manzil ijarasi;
- direktor: agar u chet ellik bo‘lsa, unga mehnat faoliyatini amalga oshirish huquqi tasdiqnomasi kerak bo‘ladi, xorijiy mutaxassislarni yollash uchun esa ularning har birini rasmiylashtirish kerak;
- buxgalteriya, ish haqi hisob-kitobi va kadrlarni rasmiylashtirish. CA Consulting’da ular buxgalteriya xizmatlari tarkibiga kiradi.
Muddat va narx. Xorijiy ishtirokdagi kompaniyani ro‘yxatdan o‘tkazish hujjatlar topshirilgandan keyin 24 soatgacha davom etadi, CA Consulting’da «kalit topshirish» asosida — 4 000 000 so‘mdan. Batafsil — «Xorijliklar uchun O‘zbekistonda MChJ ochish» maqolasida.
Qachon mos keladi. O‘zbekistonda jamoani bir yildan ortiq ushlab turish, bir necha kishidan ko‘proq odam yollash, mahalliy mijozlar bilan ishlash yoki xorijiy mutaxassislarni olib kelishni rejalashtirsangiz.
Variantlarni solishtirish
| EOR | Pudratchi | Vakolatxona | O‘z MChJ |
Xodim bilan mehnat munosabatlari | Ha, provayder bilan | Yo‘q | Ha | Ha |
Ishga tushirish tezligi | Bir necha kun yoki hafta | Darhol | Taxminan bir oy | Bir necha hafta |
Ish haqi va soliqlardan tashqari oylik xarajatlar | Har bir xodim uchun provayder komissiyasi | Yo‘q | Ijara, buxgalteriya | Buxgalteriya |
O‘zbekistonda tijorat faoliyati | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q | Ha |
Chet ellik xodimlar | Provayderga bog‘liq | — | Besh kishidan va shtatning 40 foizidan ko‘p emas | Cheklovsiz, mehnat huquqi tasdiqnomasi bilan |
Asosiy xatar | Narx va provayderga qaramlik | Mehnat munosabatlari deb topish | Faoliyat cheklovlari | Ma’muriy yuk |
Qanday tanlash kerak
- Hozir bir-ikki kishi kerak, bozor bo‘yicha rejalar noaniq — EOR. Jamoa o‘sganda yoki bozor bo‘yicha qaror qabul qilinganda, o‘z MChJga o‘ting.
- Muayyan loyiha uchun mutaxassis kerak — pudratchi bilan shartnoma, yaxshisi YaTT yoki o‘zini o‘zi band qilgan shaxs sifatida ro‘yxatdan o‘tgan ijrochi bilan.
- Sotuvsiz kompaniyani ifodalash, muzokaralar olib borish va shartnomalarni kuzatib borish kerak — vakolatxona.
- Jamoa o‘sadi, uzoq qolasiz yoki mahalliy mijozlar bilan ishlaysiz — o‘z MChJ.
Pudratchilardan tashqari barcha variantlarda ish haqiga bir xil soliqlar qo‘llanadi: jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig‘i xodim ish haqidan ushlab qolinadi, ijtimoiy soliqni ish beruvchi to‘laydi. Kompaniya uchun xodimning to‘liq narxini qanday hisoblashni «O‘zbekistonda xodim qancha turadi» maqolasida ko‘rib chiqdik.


